Ý nghĩa chữ Hoành phi cổ Lũy Thế Bảo Điền (累世寶田)

Bức hoành phi cổ được son nền then chùi thếp vàng có dấu hiệu của thời gian được trình bày chuẩn quy cách truyền thống với chữ viết từ phải qua trái gồm 4 chữ: 累 世 寶 田 (Lũy Thế Bảo Điền). Riêng chữ 累 được viết theo lối khác 絫.

Thoạt nhìn, người đời dễ lầm tưởng tiền nhân muốn phô trương gia sản, ca tụng việc ông cha nhiều đời tích lũy được nhiều ruộng đất, điền sản màu mỡ để lại cho hậu thế hưởng thụ giàu sang, ấm no.

Tuy nhiên, Theo đồ thờ Khai Minh trong văn hóa thờ tự và triết lý Nho – Phật phương Đông, các bậc tiền nhân không bao giờ răn dạy con cháu lấy của cải vật chất làm vật báu truyền đời. Vậy ta phải hiểu thế nào về chữ Hoành phi này?

1. Chiết tự chữ Hán: «Lũy Thế Bảo Điền» (累世寶田) là gì?

Để thấu triệt ý nghĩa của bức hoành phi, chúng ta cùng phân tích từng nét nghĩa của bốn đại tự chữ Hán:

• Lũy (累): Chồng chất, tích lũy, dồn tụ qua năm tháng thành khối vững chắc.
• Thế (世): Các thế hệ tiếp nối (đời ông, đời cha, đời con, đời cháu). Lũy thế nghĩa là trải qua nhiều đời, nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác.
• Bảo (寶): Báu vật, trân quý, gia bảo thiêng liêng của gia tộc.
• Điền (田): Ruộng đất, đất đai canh tác.

2. Điền ở đây nên hiểu theo nghĩa rộng là:

Thư Điền (書田 – Ruộng sách): Bắt nguồn từ triết lý nếp nhà «Canh điền độc thư» (cày ruộng nuôi thân, đọc sách nuôi chí). Người xưa coi sách vở thánh hiền là thửa ruộng tri thức màu mỡ, việc dùi mài kinh sử chính là công việc “cày ruộng chữ”. Tiền nhân nhắc nhở con cháu: Của cải để lại rồi cũng có lúc hao mòn, chỉ có chăm chỉ cày xới “ruộng sách”, lấy đạo học làm nền tảng mới giúp gia tộc đỗ đạt, thành tài và rạng danh tiên tổ.

Tâm Điền (心田 – Ruộng tâm): Mảnh đất của lương tâm và phẩm hạnh con người. Giữ cho mảnh ruộng tâm luôn thanh bạch, gieo mầm nhân nghĩa, hiếu thuận thì đời đời sẽ gặt hái quả ngọt an lành và thuận hòa.

Phúc Điền (福田 – Ruộng phước): Ruộng phước đức do cha ông bao đời dày công tích thiện, cứu giúp đời và bồi đắp âm đức. Đây chính là tấm bình phong che chở vững bền nhất cho thế hệ mai sau.

Ý nghĩa tổng quát: «Lũy Thế Bảo Điền» là mảnh ruộng phước báu quý báu được tổ tiên bao đời dày công gieo trồng, bồi đắp; con cháu đời sau thừa hưởng và có trách nhiệm gìn giữ, tiếp tục cày xới để phúc trạch dòng họ đời đời hưng thịnh.

3. Lời gia huấn bất hủ soi sáng ý nghĩa “Phúc Điền”

Tư tưởng cốt lõi của chữ «Bảo Điền» được danh thần, sử gia thời Bắc Tống – Tư Mã Quang đúc kết trọn vẹn trong cuốn Gia Phạm (Gia Huấn) qua lời răn dạy nổi tiếng:

「積金以遺子孫，子孫未必能守；積書以遺子孫，子孫未必能讀；不如積陰德於冥冥之中，以為子孫長久之計。」

Tích kim dĩ di tử tôn, tử tôn vị tất năng thủ; tích thư dĩ di tử tôn, tử tôn vị tất năng độc; bất như tích âm đức ư minh minh chi trung, dĩ vi tử tôn trường cửu chi kế.

Dịch nghĩa:
“Đem tiền tài để lại cho con cháu, chắc gì con cháu đã giữ được; để sách vở cho con cháu, con cháu chắc gì đã đọc; chi bằng tích âm đức trong âm thầm, đó mới là kế lâu dài cho con cháu.”

Treo bức hoành phi Lũy Thế Bảo Điền nơi vị trí trang nghiêm nhất của gian thờ mang ý nghĩa nhắc nhở kép:

• Đối với tiền nhân: Là tấm lòng tri ân sâu sắc công lao gây dựng, tích lũy phúc trạch và tri thức của tổ tiên nhiều đời.
• Đối với hậu thế: Là lời răn dạy nghiêm cẩn rằng: Con cháu hôm nay được hưởng thái bình, ấm no là nhờ phúc ấm của tiền nhân; vì vậy phải có trách nhiệm tiếp tục chăm lo học hành, tu dưỡng đạo đức và sống thiện lành để mảnh ruộng gia bảo ấy đời đời xanh tốt, gia tộc mãi hưng thịnh, trường tồn.

Qua phần giải nghĩa này Đồ thờ Khai Minh xin được cung cấp thêm thông tin để các bạn hiểu được ý nghĩa sâu sắc này. Từ đó có được các gợi ý về các bộ chữ hoành phi câu đối thật ý nghĩa cho gian thờ của mình.