Đền Hoà Mã: Dấu Tích Điện Canh Y Và Nơi Thờ Chúa Liễu Tại Hà Nội

Nằm giữa trung tâm thủ đô cổ kính, đền Hoà Mã là một di tích tâm linh giàu giá trị, lưu giữ nhiều chứng tích lịch sử gắn bó mật thiết với các nghi lễ cung đình thời Lê – Trịnh.

1. Vị Trí Tọa Lạc Và Nguồn Gốc Lịch Sử Làng Hoà Mã

Đền Hoà Mã hiện tọa lạc tại số 3 phố Phùng Khắc Khoan, thuộc địa phận phường Ngô Thì Nhậm, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.

Thuở xưa, làng Hoà Mã mang tên gọi là Đổi Mã. Vùng đất này từng là địa điểm các vị vua thời Lê dừng chân thay xiêm y trước khi bước vào tiến hành đại lễ tế tại đàn Nam Giao. Suốt giai đoạn thời Lê – Trịnh, khu vực này chính là nơi đặt điện Canh Y trực thuộc đàn Nam Giao.

2. Quá Trình Hình Thành Và Các Niên Đại Trùng Tu

Theo truyền thuyết dân gian kể lại, đền Hoà Mã được khởi dựng đồng thời vào giai đoạn lập làng. Những hiện vật, di vật cổ xưa nhất còn bảo tồn tại khuôn viên di tích cũng đã chứng minh cho câu chuyện truyền khẩu trên. Trong số đó, bản sắc phong có niên đại sớm nhất được lưu giữ tại đền mang niên hiệu Cảnh Thịnh nguyên niên (1794).

Kể từ thời điểm xây dựng cho đến nay, công trình đã trải qua nhiều đợt trùng tu, tôn tạo. Trong đó có đợt sửa chữa lớn diễn ra vào năm Ất Mùi dưới triều vua Bảo Đại (1935), bên cạnh một đợt tu bổ khác vào niên hiệu Tự Đức (?).

3. Quy Mô Kiến Trúc Nghệ Thuật

Khuôn viên đền Hoà Mã sở hữu mặt bằng tổng thể kết cấu theo hình chữ Công, bao gồm hai dãy nhà ngang kết nối cùng một ống muống:

  • Toàn bộ ngôi đền được xây dựng theo hướng nhìn về phía Đông.
  • Khu vực điện thờ mang bố cục hình chuôi vồ đặc trưng.
  • Không gian tòa đại bái gồm có 3 gian rộng rãi, tiếp nối với khu vực hậu cung gồm 4 gian tôn nghiêm.

4. Đối Tượng Thờ Tự Và Lễ Hội Truyền Thống

Đền Hoà Mã là chốn linh thiêng phụng thờ Chúa Liễu (Thánh Mẫu Liễu Hạnh). Hằng năm, chính hội của đền được long trọng tổ chức vào đúng ngày Thượng nguyên (tức ngày Rằm tháng Giêng âm lịch), thu hút đông đảo nhân dân cùng khách thập phương về chiêm bái, dâng hương.

5. Xếp Hạng Di Tích

Ghi nhận những giá trị to lớn về mặt lịch sử và văn hóa, cụm công trình đền (và chùa) Hoà Mã đã được Bộ Văn hoá – Thông tin chính thức xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật vào ngày 12/12/1986.