Hội Mừng Măng Mọc Ở Tây Bắc
| Dân tộc: | Mảng, Xá, Kháng, Xinh Mun, La Hủ, Khơ Mú ở Tây Bắc. |
| Đối tượng suy tôn: | Tạ ơn Trời Đất. |
| Địa điểm: | Nơi bãi đất rộng ven bìa rừng, ven suối, gần bản. |
| Thời gian: | Sau những cơn mưa đầu mùa báo hiệu mùa măng mọc. |
| Đặc điểm: | Hát dân ca, múa những điệu múa dân gian. |
Mỗi khi những giọt mưa đầu mùa trút xuống các dải rừng già, gội sạch từng phiến lá ngọn cỏ và làm đầy các dòng khe suối, một sức sống mới lại bừng lên mãnh liệt khắp chốn núi rừng Tây Bắc. Cây cối khoác lên mình màu áo xanh thắm, đâm chồi nảy lộc giữa muôn sắc hoa rừng. Đây cũng là thời điểm những búp măng tre, măng vầu, măng nứa, măng giang, măng mai… vốn ấp ủ âm thầm trong lòng đất bắt đầu cựa mình. Chúng mạnh mẽ xuyên qua lớp đất cằn, vươn lên đón lấy ánh mặt trời, để rồi không lâu sau sẽ trở thành những cây tre vững chãi, làm xanh thêm những cánh rừng bạt ngàn.
Hình Tượng Cây Măng Trong Đời Sống Người Dân Tộc Miền Núi
Cuộc sống của đồng bào các dân tộc vùng cao vốn gắn liền và hòa quyện vào thiên nhiên. Họ có thói quen tính toán thời gian theo mùa: mùa của thời tiết mưa nắng, khô ướt, nóng lạnh, hoặc dựa vào chu kỳ sinh trưởng của cây cỏ. Khi vụ lúa, vụ ngô năm trước khép lại, con người được ngơi nghỉ sau chuỗi ngày lao động nhọc nhằn, đất đai nương rẫy cũng ngủ yên một thời gian trước khi được đánh thức để bắt đầu một chu kỳ nuôi sống con người mới.
Mùa măng mọc trở thành một mốc thời gian đặc biệt đáng nhớ, là tín hiệu vui đánh dấu mùa sinh trưởng mới của đại ngàn. Với người miền núi, măng là biểu tượng của sức sống ngập tràn. Với bộ rễ bám sâu vào lòng đất cùng dáng thân mọc thẳng vươn cao, búp măng thể hiện sự kiên cường, bất khuất và chính trực. Cây tre, cây nứa đi cùng con người từ lúc lọt lòng qua biết bao vật dụng thân quen: từ ngôi nhà vững chãi che mưa che nắng cho đến đôi đũa, sợi lạt, cây tăm; từ chiếc cung bẫy thú rừng trên nương đến ống tre đựng nước mát bên bếp lửa nhà sàn. Măng còn là nguồn thực phẩm thiết yếu giúp bữa cơm bản làng thêm đậm đà, và trong những năm mất mùa đói kém, chính những búp măng rừng đã cùng đồng bào vượt qua giai đoạn gian khó.
Ý Nghĩa Hội Mừng Măng Mọc Của Đồng Bào Tây Bắc
Ý thức được giá trị to lớn của họ nhà tre, các dân tộc như người Mảng, người Xá, người Kháng, người Xinh Mun, người La Hủ, người Khơ Mú ở Văn Chân… đã cùng nhau mở hội mừng măng mọc. Lễ hội là nơi họ gửi gắm biết bao ước vọng về một mùa nương rẫy mưa thuận gió hòa, hạt thóc hạt ngô đầy kho, cuộc sống buôn làng ấm no, hạnh phúc. Những cơn mưa đầu mùa chính là điềm lành mà Đất Trời ban tặng. Trong niềm hân hoan đó, dân bản cùng nhau ca hát, nhảy múa thỏa sức nhằm tạ ơn thần Trời, thần Đất, đồng thời cầu mong mưa rơi nhiều hơn, măng mọc khỏe hơn để mùa màng thêm phần tươi tốt.
Nghi Thức Cây Quần Hoa Và Không Gian Lễ Hội
Để bắt đầu ngày vui, trên một bãi đất rộng phía bên kia rừng hoặc ven bờ suối, người dân sẽ bứng một cây chuối lớn đem trồng ngay giữa trung tâm diễn trường, gọi là “cây quần hoa”. Thân cây chuối được quấn quanh bằng các loại hoa rừng rực rỡ và cắm dày các que tre, que nứa. Trên các nhánh que này, người ta treo những con giống như gia súc, gia cầm, thú rừng được đan bằng nan tre nứa nhuộm màu sặc sỡ, cùng các túi hạt giống lúa, nếp, ngô. Trong tâm thức của đồng bào, “cây quần hoa” chính là biểu tượng của “cây trời đất” – chiếc cầu nối giữa bầu trời và mặt đất theo quan niệm thuở sơ khai. Chiếc cây đặc biệt này thể hiện ước vọng cao đẹp cùng ý chí mạnh mẽ của con người muốn hòa nhập, làm chủ thiên nhiên vào mùa hoa nở măng mọc.
Vào ngày hội, dân bản rủ nhau diện những bộ trang phục truyền thống mới nhất, đẹp nhất của tộc người mình để kéo ra bãi hội. Tất cả già trẻ, trai gái đều hăng hái tham gia. Thanh niên nam nữ đứng vây quanh “cây quần hoa” cùng cất cao tiếng hát bài Mưa rơi. Bài dân ca ngợi ca sự kỳ diệu của từng giọt nước lành làm hồi sinh muôn loài, cho măng mọc, ngô lúa nảy mầm, gột sạch bụi trần và đưa sự sống bừng nở.
Vũ Điệu Gian Dân Tăng Bu Và Hưn Mại Đầy Cuốn Hút
Trong khi các bậc cao niên và trẻ nhỏ tụ họp thành từng nhóm trò chuyện, chơi các trò chơi theo sở thích, thì lớp trẻ lại say sưa hòa mình vào các điệu múa tập thể cổ xưa.
Điệu Múa Tăng Bu Hoang Dã
Nổi bật trong lễ hội là điệu múa Tăng Bu quen thuộc. Mỗi người tham gia cầm một ống tre to, rỗng với độ dài ngắn khác nhau, vừa nhún nhảy theo vòng tròn vừa gõ mạnh ống tre xuống mảng gỗ nhỏ. Những âm thanh “brum – brum” trầm hùng, hoang dã vang lên nhịp nhàng theo từng bước chân. Vũ điệu này mô phỏng các động tác lao động thường nhật như chọc lỗ trỉa hạt trên nương, vác ống nước từ suối về bếp, phát rẫy hay đuổi chim dữ. Dù được nghệ thuật hóa một cách đơn sơ, điệu múa vẫn toát lên niềm vui lao động tràn ngập qua từng ánh mắt, nụ cười.
Vũ Điệu Hưn Mạy Trữ Tình
Bên cạnh sự sôi động của Tăng Bu là điệu múa Hưn Mạy đầy duyên dáng và đậm chất trữ tình. Những âm thanh êm dịu, nhẹ nhàng phát ra từ các ống nứa rỗng nhỏ do bàn tay người con gái vỗ đều đều, nhịp nhàng. Âm vang ấy nghe tựa tiếng gió thoảng qua nương ngô, tiếng nước chảy róc rách từ các khe suối sâu, hòa điệu cùng lời thủ thỉ, tự tình của các đôi lứa đang yêu nhau.
Cuộc vui cứ thế kéo dài liên miên không dứt. Ai mệt có thể tự rũ áo ra ngoài nghỉ ngơi, người khác lại hào hứng bước vào thế chỗ, tạo nên bầu không khí vô cùng hồn nhiên. Điệu múa Xe cắp với tiết tấu nhanh, khỏe khoắn, rộn ràng lại mang đến một khía cạnh khác, phản ánh lối sống phóng khoáng, tinh thần lạc quan của con người Tây Bắc. Tất cả những vũ điệu này đều di chuyển theo đường tròn quanh trục vũ trụ là “cây quần hoa” – một hình thức vũ đạo cổ xưa nhất của nhân loại, sử dụng những nhạc cụ tre nứa tự nhiên gắn bó với con người từ thuở bình minh lịch sử.
Bữa Tiệc Mừng Măng Mọc Ấm Cúng Nơi Bản Làng
Khi thời gian bước qua quá trưa và ngả dần sang chiều, ngày hội ngoài bãi rộng cũng đi vào hồi kết. Các cụ già lục tục ra về, còn các cặp trai gái lại rủ nhau tiến sâu vào rừng để tìm hoa, hái quả, bẫy chim hoặc tìm kiếm những búp măng sớm đầu mùa để lấy may. Có nhóm lại xuống suối tắm mát trong làn nước trong veo. Sau đó, họ cùng nhau kéo về bản, tụ tập vào các ngôi nhà sàn để cùng dự tiệc vui, uống rượu cần. Nhà nào trong bản cũng chuẩn bị sẵn sàng một bữa tiệc mừng măng mọc ấm cúng, kéo dài tình gắn kết cộng đồng bền chặt qua những mùa rẫy tiếp theo.
