Nhượng Bạn là một ngôi làng ven biển trù phú chuyên về nghề đánh bắt hải sản và chế biến các loại thủy sản, tọa lạc tại xã Cẩm Nhượng, thuộc huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Nằm yên bình bên cửa sông Lạc Giang, ngôi làng cổ này tự hào sở hữu bề dày lịch sử phát triển lâu đời trên 600 năm.
Hằng năm, vào dịp rằm tháng 6 Âm lịch, người dân nơi đây lại háo hức tổ chức ngày hội đua thuyền truyền thống. Khoảng thời gian này trùng với lúc biển lặng sóng, khí trời mát mẻ, tạo điều kiện vô cùng thuận lợi để các đội thuyền phô diễn tài năng chèo lái trên sóng nước.
Công tác chuẩn bị kỹ lưỡng và đội hình thi đấu quy chuẩn
Để chuẩn bị chu đáo cho ngày hội, từ trước đó cả tháng trời, người dân trong làng đã cùng nhau lo toan rất nhiều việc quan trọng. Họ chủ động kiểm tra, sửa chữa và trang hoàng lại các phương tiện đường thủy, đồng thời tuyển chọn những tay chèo cự phách nhất để thành lập đội tuyển đại diện cho từng thôn và tổ chức tập dượt hăng say.
Khi mọi công tác chuẩn bị đã hoàn thành, ban tổ chức làng tiến hành cho bốc thăm phân định thứ tự xuất phát cũng như lựa chọn sắc cờ đại diện cho mỗi đơn vị. Sáu đội đua tranh tài đại diện cho 6 thôn khác nhau sẽ mang 6 lá cờ mang màu sắc riêng biệt.
Mỗi chiếc thuyền đua quy tụ từ 18 đến 20 thành viên tham gia gánh vác các nhiệm vụ cụ thể: các quân bơi chịu trách nhiệm chèo dầm, hai người giàu kinh nghiệm lo việc cầm lái, một người đứng đầu vừa hô to vừa phất cờ làm nhịp cho đồng đội, một người gõ trống giữ nhịp và một người lo việc tát nước khỏi lòng thuyền. Khi bước vào cuộc thi, các tuyển thủ đều chít khăn trên đầu, để mình trần và đóng khố truyền thống.
Nghi thức rước thuyền thần linh thiêng bên bến nước
Cuộc đua tài kịch tính được tổ chức trên dòng sông Lạc Giang, đoạn chạy gần sát khu vực cửa biển. Ban tổ chức đã dựng sẵn một ngôi rạp lớn bằng tre kiên cố ngay sát bến nước. Đây vừa là nơi đặt hương án thờ cúng hai vị thành hoàng có công lập làng, vừa là khu vực làm việc tập trung của ban chấm giải hội bơi.
Ngày hội chính thức bắt đầu với nghi thức rước “thuyền thần” trang trọng. Chiếc thuyền nhỏ được trang hoàng vô cùng lộng lẫy này do bốn tráng đinh khiêng đi trên vai, di chuyển trong tiếng trống, tiếng chiêng rộn rã cùng cờ hoa rực rỡ đi từ đình làng ra tới khu rạp tế để làm lễ cúng kính.
Sau khi hoàn tất phần lễ tế tại rạp, chiếc thuyền thần tiếp tục được rước ra giữa lòng sông, đánh dấu vị trí xuất phát chính thức của cuộc đua. Các thuyền đua lần lượt chèo diễu hành nhiều vòng quanh chiếc thuyền thần này để chào mừng trước khi chính thức bước vào cuộc tranh tài phân định thắng thua.
Cuộc so tài nảy lửa trên sông Lạc Giang
Các thuyền đua xếp thành một hàng ngang thẳng tắp, tập trung tinh thần chờ đợi hiệu lệnh. Ngay sau tiếng trống lệnh vang rền, những mũi thuyền lập tức lao băng băng về phía trước, nhắm thẳng hướng các cọc tiêu cắm sẵn trên sông. Theo quy định, mỗi chiếc thuyền bắt buộc phải hoàn thành đủ ba vòng đua với tổng chiều dài chặng đường là 3 km.
Mặt sông Lạc Giang vốn tĩnh lặng thường ngày nay bỗng cuộn sóng dữ dội, vang vọng tiếng hô hào phối hợp của các tay chèo xen lẫn tiếng trống thúc quân liên hồi và tiếng gõ nhịp giục giã dồn dập.
Dọc hai bên bờ sông, dòng người mặc những bộ quần áo ngày hội đẹp nhất đứng chen chân kín suốt dọc đường đua. Họ nhiệt tình giơ mũ, vẫy nón reo hò cổ vũ cuồng nhiệt mỗi khi thấy thuyền của thôn mình bứt phá vượt lên.
Không khí náo nhiệt và sôi động nhất bùng nổ khi các thuyền đua lần lượt cán đích thành công. Tiếng hò reo vang dội, tiếng vỗ tay giòn giã hòa cùng tiếng chiêng, tiếng trống và tiếng tù và vang lên không ngớt. Giữa bầu không khí ấy, các tay bơi của đội giành chiến thắng kiêu hãnh giơ cao mái dầm còn ướt sũng nước để vẫy chào đáp lễ người xem.
Gìn giữ bản sắc và khát vọng cuộc sống ấm no
Trước khi khép lại ngày hội, các thuyền đua cùng nhau tham gia vào cuộc rước chiếc thuyền thần quay trở lại bến sông. Lúc này, ban trọng tài chính thức công bố kết quả chung cuộc và tiến hành trao phần thưởng cho những thuyền giành thắng lợi trong tiếng chiêng, tiếng trống giòn giã hòa cùng tiếng pháo nổ ran khắp vùng.
Hội đua thuyền tại làng Nhượng Bạn đã ra đời từ xa xưa và dần trở thành một phong tục ăn sâu vào tiềm thức của người dân địa phương. Đây là cơ hội tuyệt vời để những chàng trai miền biển rèn luyện thêm tay nghề chèo lái và trui rèn bản lĩnh dũng cảm – những phẩm chất cốt lõi giúp họ đương đầu với sóng to gió lớn trong các chuyến khơi xa.
Đối với cộng đồng dân cư, bên cạnh mục đích vui chơi giải trí lành mạnh, ngày hội đua thuyền còn là dịp để các thôn xóm thi thố tài năng, thắt chặt tình đoàn kết. Qua đó, họ gửi gắm những ước mơ, nguyện vọng thiêng liêng về những mùa biển bội thu, cầu mong mưa thuận gió hòa và một cuộc sống thanh bình, ấm no, hạnh phúc.
