Tại Bắc Ninh, rất nhiều làng xã nằm dọc theo lưu vực sông Cầu, sông Thương… đều giữ gìn tục lệ đua thuyền trong ngày hội làng. Tuy nhiên, nổi danh và thu hút đông đảo người dân hơn cả vẫn là hội đua thuyền tại Đại Than. Làng Đại Than thuộc xã Cao Đức, huyện Gia Bình, là nơi đặt đền thờ danh tướng Cao Lỗ. Theo tư liệu cổ, Cao Lỗ là bậc kỳ tài về thủy chiến, ông đã dốc lòng phò tá An Dương Vương bảo vệ non sông, được nhân dân khắp vùng tôn kính, lập đền thờ phụng để khắc ghi công lao to lớn.
Nhằm gìn giữ truyền thống thượng võ và rèn luyện kỹ năng sông nước cho người dân, hằng năm làng Đại Than mở hội bơi chèo kéo dài từ ngày mùng 10 tháng 3 đến tận mùng 5 tháng 4 Âm lịch. Suốt cả tháng trời, khúc sông thuộc vùng Lục Đầu Giang này luôn rộn rã, tấp nập bởi những trận đua tài đầy kịch tính và sôi động.
Kỹ nghệ đóng thuyền đua và luật lệ nghiêm ngặt của ngày hội
Những chiếc thuyền đua tại đây được chế tác vô cùng công phu từ các loại gỗ quý như gỗ trắc, gỗ lủi. Thợ đóng thuyền chỉ sử dụng phương pháp ghép ván và xẻ mộng gỗ khéo léo, hoàn toàn không cần quét sơn hay trét dầu mà thuyền vẫn kín nước, đảm bảo an toàn tuyệt đối suốt nhiều ngày diễn ra cuộc thi. Hoạt động thi bơi trải này được các bậc cao niên gọi bằng thuật ngữ cổ là “đấu chu”.
Trong khoảng thời gian 25 ngày làng mở hội làm lễ, lệ làng quy định chặt chẽ: “nhất nhật đấu chu, tam nhật hành lễ” (nghĩa là cứ trải qua một ngày đua thuyền thì sẽ có ba ngày dành riêng cho việc tế lễ). Làng Đại Than bao gồm 7 thôn, mỗi thôn sẽ cử ra một chiếc trải tham gia tranh tài. Mỗi chiếc trải có chiều dài 18 mét, là nơi tập hợp của 34 thành viên, bao gồm người cầm lái, người gõ trống giữ nhịp, người điều khiển cờ hiệu và các tay dầm. Những người tham gia bơi trải bắt buộc phải là những thanh niên khỏe mạnh trong làng và gia đình không vướng tang chế.
Khí thế hừng hực trên đường đua sông rộng
Cuộc so tài được tổ chức ngay trước đình Đại Than. Các thuyền đua dàn thành một hàng ngang trên mặt nước, im lặng tập trung chờ đợi tín hiệu xuất phát. Ngay khi tiếng pháo lệnh của trọng tài vang lên, những chiếc trải lập tức lao băng băng về phía trước. Các tay chèo đồng loạt vung dầm nhịp nhàng theo tiếng trống giục giã của người cầm trịch trên từng thuyền.
Trên lòng sông mênh mông, những mũi trải đè lên các con sóng dữ, lướt nhanh tạo thành các vệt nước thẳng tắp như đường kẻ chỉ. Khung cảnh ấy vừa mang vẻ đẹp oai hùng, vừa tràn đầy khí thế hừng hực, khơi gợi trong lòng người xem hình ảnh về những chiến công thủy chiến lẫy lừng thuở trước của các thế hệ cha ông.
