Đình Giàn tọa lạc tại địa phận thôn Cao Đỉnh, thuộc xã Xuân Đỉnh, huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội. Đây là một không gian văn hóa tâm linh cổ kính, gắn liền với những mốc son lịch sử hào hùng của dân tộc từ thời kỳ đầu dựng nước và giữ nước.

Thần tích danh tướng Lý Phục Man thời Tiền Lý

Đình Giàn là nơi phụng thờ Lý Phục Man, một vị tướng tài ba lỗi lạc dưới triều vua Lý Nam Đế. Sinh thời, ông đã lập nên nhiều chiến công hiển hách trong cuộc kháng chiến chống lại quân Lương xâm lược ở phương Bắc, đồng thời giữ yên bờ cõi phía nam trước sự quấy nhiễu của giặc Chiêm Thành.

Ngôi đình được khởi dựng từ thời xa xưa và đã trải qua rất nhiều đợt trùng tu, tôn tạo trong các giai đoạn lịch sử tiếp nối.

Quy mô và bố cục không gian kiến trúc

Tổng thể mặt bằng công trình gồm có tòa đại đình, một dãy nhà dọc (kết nối tương ứng với 3 gian chính giữa của đại đình) và tòa nhà hậu cung.

Tòa đại đình

Tòa đại đình được tạo dựng với quy mô 5 gian 2 dĩ vững chãi, ứng dụng kết cấu vì kèo theo quy cách “thượng chồng rường giá chiêng, hạ kẻ”. Cốt nền của đại đình được tôn cao 50cm so với mặt sân xung quanh.

Tòa nhà dọc (Nhà thiêu hương)

Đóng vai trò làm gian chuyển tiếp giữa đại đình và hậu cung là dãy nhà dọc, thường gọi là nhà thiêu hương. Bộ khung vì tại đây mang nét đặc trưng riêng:

  • Bộ vì ngoài cùng cấu trúc theo kiểu kẻ chuyền.
  • 3 bộ vì ở giữa làm theo lối “thượng chồng rường giá chiêng, hạ kẻ”.
  • Gian trong cùng được đắp nâng cao 2 tầng mái với dáng dấp mô phỏng kiểu phương đình, cả 4 góc mái xòe rộng với các đầu đao uốn cong đắp nổi hình rồng sinh động.

Tòa hậu cung

Tòa hậu cung liên kết liền mạch với nhà thiêu hương, kết cấu khung gỗ gồm 3 bộ vì kèo làm theo kiểu quá giang kiên cố. Phía bên trong được xây bệ cao trang nghiêm làm nơi an vị khám thờ thần tượng.

Nghệ thuật chạm khắc và hệ thống di vật cổ

Về mảng điêu khắc trang trí, các đầu kẻ tại nhà thiêu hương được đục chạm nổi những hoa văn tinh xảo theo chủ đề rồng mây, rồng lá; các rường gỗ chạm trổ hình vân mây cuộn cùng cỏ cây hoa lá mềm mại bằng kỹ thuật chạm nổi kết hợp chạm kênh bong điêu luyện.

Trên bộ vì rường, các nghệ nhân xưa đã chạm khắc hình tượng hổ phù ngậm vành trăng, hàng râu rồng vút nhọn tạo tác thành hình mũi mác khỏe khoắn. Hai bức cốn nách thể hiện trọn vẹn đề tài Tứ linh với đầu rồng nhô nổi cao, hình chim phượng ngậm cành hoa, rùa thiêng và hoa sen tinh khiết.

Các mảng điêu khắc tại đình Giàn thể hiện đậm nét phong cách nghệ thuật đặc trưng của thế kỷ 19. Sự kết hợp hài hòa giữa hệ thống phù điêu kiến trúc với những đường nét trên cửa võng, án nhang và kiệu rước đã bồi đắp thêm vẻ uy nghiêm, cổ kính cho toàn bộ không gian thờ tự.

Bên cạnh đồ thờ tự phong phú, đình Giàn hiện còn lưu giữ một số văn bia thời Lê Cảnh Hưng, thời Gia Long cùng các bình gốm sứ cổ mang giá trị mỹ thuật cao.

Sự công nhận và giá trị di sản

Nhằm tôn vinh giá trị văn hóa và kiến trúc độc đáo của di tích, đình Giàn đã chính thức được Bộ Văn hóa – Thông tin ban hành quyết định xếp hạng là Di tích kiến trúc, nghệ thuật vào ngày 27/12/1990.