Lịch sử biến thiên địa giới hành chính làng Gia Thụy

Dưới triều Nguyễn, thôn Gia Thụy trực thuộc xã Gia Thụy, tổng Gia Thụy, huyện Gia Lâm, phủ Thuận An, tỉnh Bắc Ninh. Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, ba thôn Gia Thụy, Mai Phúc và Sài Đồng được hợp nhất thành một đơn vị hành chính mới lấy tên là xã Tiến Bộ. Kể từ năm 1955, vùng đất này chuyển sang trực thuộc quận 8.

Đến năm 1965, địa phương chính thức đổi tên thành xã Gia Thụy, và hiện nay đơn vị hành chính này là phường Gia Thụy, quận Long Biên.

Thần tích bốn vị tướng thời An Dương Vương và gò Mộ Tổ

Căn cứ theo nội dung cuốn thần phả còn lưu giữ tại đình do Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính biên soạn vào năm Hồng Phúc nguyên niên (1572), ngôi đình là nơi tôn thờ 4 vị tướng tài ba dưới triều vua An Dương Vương từng xông pha trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Triệu Đà. Khi Loa Thành bị thất thủ, các ngài đã rút lui về phương nam, lúc đến đất thôn Gia Thụy thì quyết định trầm tiết nhằm giữ trọn khí tiết, không để bản thân sa vào tay quân thù. Cảm phục tấm lòng trung liệt xả thân vì nước, dân làng nơi đây đã đắp mộ và xây cất ngôi đình để ngàn đời hương khói phụng thờ.

Bốn vị danh tướng này vốn là 4 anh em ruột, lần lượt mang tên:

  • Trung Thành
  • Đông Lương
  • Thông Vĩnh
  • Quý Nương (người em gái út)

Trong trận kịch chiến khốc liệt chống trả quân giặc Triệu Đà, ba người anh nam tướng đã bị thương rất nặng. Dọc theo con đường rút quân từ thành Cổ Loa qua miền đất Thái Đường đến đầu địa phận làng Gia Thụy, cả ba ông đã cùng trầm tiết tự vẫn. Chứng kiến cảnh ấy, người em gái là Quý Nương đau xót ôm thi hài các anh đặt xuống lòng giếng Bưởi gần đó, rồi gieo mình xuống dòng nước tự vẫn theo để trọn tình anh em và bảo toàn ngọc thể.

Kể từ sự kiện ấy, nhân dân làng Gia Thụy đã lập đền thờ phụng và thành kính tôn xưng khu vực Gò Giếng Bưởi là “Mộ Tổ”. Tới thời nhà Trần, triều đình đã ban sắc chỉ phong tặng các ngài là bậc Thượng đẳng phúc thần.

Quá trình phục dựng và các cổ vật giá trị

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước năm 1972, ngôi đình cổ kính đã bị bom đạn máy bay B52 của không quân Mỹ phá hủy hoàn toàn. Sau chiến tranh, toàn thể nhân dân địa phương đã cùng nhau đóng góp tiềnของ để dựng lại ngôi đình theo đúng khuôn mẫu kiến trúc truyền thống xưa.

Hiện nay, bên trong di tích vẫn còn gìn giữ được nhiều hiện vật và cổ vật quý báu như:

  • Hệ thống kiệu rước truyền thống chạm trổ hoa văn tinh tế.
  • Nhang án cổ kính trang nghiêm nơi tiền tế.
  • Các đạo sắc phong cổ qua nhiều triều đại phong kiến.

Ý nghĩa giáo dục truyền thống và việc xếp hạng di tích

Quần thể đình làng cùng Gò Mộ Tổ được nhìn nhận là một di tích lịch sử mang giá trị to lớn, biểu trưng sâu sắc cho tinh thần bất khuất chống ngoại xâm, đồng thời nhắc nhở các thế hệ mai sau về ý chí quật cường giữ gìn nền độc lập và chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Ghi nhận những giá trị lịch sử tiêu biểu đó, đình Gia Thụy (và Gò Mộ Tổ) đã chính thức được Bộ Văn hóa – Thông tin ban hành quyết định xếp hạng là Di tích lịch sử cấp quốc gia vào ngày 15/11/1991.