Đình Hoà Xá Và Minh Ngự Lâu: Dấu Tích Lịch Sử Bên Bờ Sông Nhuệ

Đình Hoà Xá gắn liền với công trình Minh Ngự Lâu là cụm di tích lịch sử – văn hóa cổ kính tọa lạc tại trung tâm làng Tó xưa, phản ánh bề dày truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc.

1. Vị Trí Địa Lý Và Tên Gọi Di Tích

Hoà Xá vốn có tên gọi dân gian là làng Tó. Tên gọi Minh Ngự Lâu mang ý nghĩa tốt đẹp là lầu Ngự Sáng.

Cụm di tích nằm ngay vị trí trung tâm của làng, sát bên bờ tả dòng sông Nhuệ, thuộc địa phận thôn Tả Thanh Oai, xã Tả Thanh Oai, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội.

2. Nhân Vật Được Phụng Thờ

Cả khu đình và Minh Ngự Lâu là nơi phụng thờ Bà chúa Tó (dân gian còn quen gọi là Bà chúa Hến) cùng vị hoàng đế Lê Đại Hành.

3. Huyền Tích Về Bà Chúa Hến Và Hoàng Đế Lê Đại Hành

Bà chúa Hến (danh hiệu Đô Hồ phu nhân), tức người thiếu nữ làng Tó, thuở xưa nổi tiếng với sự đảm đang, rất tinh thông nghề mò cua và bắt hến.

Trong chiến dịch hành quân đánh đuổi quân Tống xâm lược, vua Lê Đại Hành đã dừng chân tại vùng đất Hoà Xá để thu nhận binh lương. Tại đây, khi bắt gặp người con gái làng Tó đang gánh gạo, nhà vua đem lòng cảm mến sâu sắc.

Sau ngày khải hoàn thắng trận, vua quay trở lại Hoà Xá truyền triệu nàng vào triều, ban sắc phong làm quý phi trong niềm hân hoan, tự hào của toàn thể dân tộc làng xóm. Nhà vua còn ban cấp nhiều ruộng đất, ngân tiền nhằm kiến thiết cung điện nguy nga ngay trên nền vườn cũ xưa, đặt tên là “Đô Hồ phi cung”.

Sau khi nhà vua cùng bà quý phi tạ thế, người dân trong làng đã chung tay dựng đình thờ ngay trên mảnh đất bà từng cư ngụ, xây dựng lầu “Minh Ngự”, đồng thời cải biến tòa nhà cung phi thành miếu điện tôn nghiêm để đời đời hương khói tưởng nhớ hai vị tiền nhân có công lao to lớn với non sông và quê hương bản quán.

4. Giá Trị Nghệ Thuật Kiến Trúc Thời Lê

Hiện trạng di tích còn lưu lại mang đậm phong cách thời Lê với diện mạo khang trang, quy mô kiến trúc bề thế. Tổng thể công trình vẫn bảo lưu trọn vẹn nét cổ kính với nhiều tác phẩm điêu khắc giàu giá trị:

  • Các mảng chạm khắc điêu luyện ở hệ thống đầu bẩy, đầu dư, hoành phi, câu đối, cửa võng và cuốn thư.
  • Hệ thống hiện vật thờ tự độc đáo gồm hạc thờ, tượng bà Đô Hồ, ngựa đá thời Lê, bia đá cổ, hệ thống thần phả cùng các bản sắc phong.
  • Bố trí hương án, khám thờ trang nghiêm, 2 cỗ long ngai chạm trổ vô cùng đặc sắc, đôi tượng vẹt, 2 cỗ kiệu bát cống cùng bộ đồ bát bửu, trang phục áo mũ thờ cúng tinh xảo.

5. Xếp Hạng Di Tích Quốc Gia

Ghi nhận những giá trị to lớn về lịch sử và nghệ thuật tạo hình, cụm di tích đã được Bộ Văn hoá – Thông tin chính thức xếp hạng là di tích lịch sử, kiến trúc vào ngày 05/02/1994.