Thân Thế Và Những Giai Thoại Về Lý Thân Thời Thục An Dương Vương
Lý Thân xuất thân vào thời kỳ Thục An Dương Vương (khoảng năm 257 – 207 trước Công nguyên). Ông sở hữu vóc dáng phi thường, thân thể đồ sộ cao tới 2 trượng 3 thước cùng nguồn thể lực vượt trội hơn người. Khi còn trẻ, ông đảm nhiệm một chức quan khiêm tốn ở huyện Ấp và từng chịu sự quở phạt từ vua. Mặc dù vậy, nguyên do dẫn đến án phạt này lại được các bộ thư tịch cổ ghi nhận theo nhiều chiều hướng khác nhau:
- Có cuốn thư tịch chép rằng do chứng kiến cảnh một tên lính ra tay đánh đập dân phu dã man, ông vì phẫn nộ nên đã ra tay hạ sát kẻ đó.
- Có nguồn tài liệu thuật lại rằng trong một hội thi đấu võ nghệ, ông đã lỡ tay đánh chết một lực sĩ của nhà vua.
- Một số truyền ngôn khác lại cho hay ông đã tự ý phá kho lương để phân phát thóc cho những người dân nghèo đang chịu cảnh đói khổ.
Nhận thấy ông là người sở hữu sức mạnh phi thường cùng tài năng xuất chúng, vua thương tình nên đã xá tội chết.
Sự Nghiệp Trấn Bờ Cõi Tại Nước Tần Và Nguồn Gốc Danh Xưng “Ông Trọng”
Về sự việc ông chuyển sang sinh sống trên đất Tần (Trung Quốc), tài liệu cổ cũng tồn tại hai luồng quan điểm: một số sách chép rằng ông trốn sang nhà Tần rồi được cất nhắc làm quan võ, số khác lại khẳng định ông được chính vua Thục cử làm sứ giả sang giao hảo.
Thời điểm đó, vùng biên giới phía Bắc nhà Tần liên tục đối mặt với sự quấy nhiễu từ quân Hung Nô. Cho dù Tần Thủy Hoàng đã huy động xây dựng Vạn Lý Trường Thành để phòng vệ, tai họa xâm lấn vẫn chưa thể triệt hạ dứt điểm. Vua Tần sau đó quyết định giao nhiệm vụ cho ông Trọng trực tiếp cầm quân trấn giữ vùng đất Lâm Thao (nay thuộc tỉnh Cam Túc). Với tài thao lược, ông đánh trận nào thắng trận đó, khiến quân Hung Nô khiếp vía và không còn dám bén mảng sang xâm phạm.
Ghi nhận chiến công hiển hách, vua Tần ban thưởng rất hậu, phong tước vị cao, gả công chúa và có ý định giữ ông ở lại lâu dài. Dẫu vậy, ông vẫn bày tỏ nguyện vọng trở về quê hương và sau này trút hơi thở cuối cùng tại quê nhà (tuy nhiên vẫn có sách chép ông mất trên đất Trung Quốc).
Truyền Thuyết Pho Tượng Đồng Tại Kinh Thành Hàm Dương
Sau khi Lý Thân qua đời, vua Tần sai thợ đúc một pho tượng đồng mang hình dáng của ông, đặt tại cửa Kim Mã thuộc kinh thành Hàm Dương (hiện nay thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc). Dân gian kể lại rằng pho tượng có kích thước khổng lồ, bên trong lòng tượng có thể chứa được hàng chục người. Mỗi khi có sứ giả Hung Nô sang triều kiến, vua Tần lại điều người chui vào trong tượng để điều khiển cử động mặt mũi, chân tay. Quân Hung Nô ngỡ rằng Lý Thân vẫn còn sống nên hoảng sợ, không dám đem quân sang quấy phá nữa. Cũng từ mốc sự kiện này, tại Trung Quốc xuất hiện tập tục gọi những pho tượng có kích thước lớn là Ông Trọng.
Lịch Sử Khởi Dựng Và Giá Trị Kiến Trúc Nghệ Thuật Của Đền Chèm
Đến thời nhà Đường, khi Triệu Xương đảm nhiệm chức vụ đô hộ Giao Châu, ông thường mơ thấy mình cùng Lý Thân đàm đạo về sách Xuân Thu. Triệu Xương bèn tìm hỏi lại dấu vết nơi ở cũ của vị danh tướng rồi cho xây dựng đền thờ. Về sau, khi Cao Biền tiến đánh quân Nam Chiếu, nhờ nhận được sự hiển linh trợ giúp của ông nên đã tiến hành trùng tu lại ngôi đền. Theo các nguồn truyền ngôn trong dân gian, đền Chèm được khởi dựng ban đầu từ giai đoạn Bắc thuộc lần thứ 3 (năm 603 – 639).
Hiện nay, bên trong không gian đền vẫn lưu giữ pho tượng thờ hai vợ chồng Lý Thân bằng chất liệu gỗ sơn son thếp vàng, được tạc vào năm 1888. Quy mô tổng thể đền tuy không quá đồ sộ nhưng đây là một công trình kiến trúc cổ độc đáo, sở hữu nhiều chi tiết chạm trổ điêu luyện trên chất liệu gỗ. Diện mạo kiến trúc hiện có của đền Chèm chính là kết quả từ đợt tu bổ lớn thực hiện vào đầu thế kỷ 20.
