Lịch Sử Khởi Dựng Và Các Kỳ Trùng Tu Phục Dựng
Theo ghi chép trong cuốn tài liệu cổ “Thăng Long cổ tích khảo”, ngôi đền được khởi công xây dựng vào thời niên hiệu Vĩnh Tộ (từ năm 1619 đến năm 1628). Tới giai đoạn cuối niên hiệu Cảnh Hưng, một vị quan công tác tại Lê phiên thuộc phủ Chúa đã chủ động dành toàn bộ diện tích nhà, vườn ao phụ cận đền để tài trợ kinh phí duy trì việc hương khói nhang đèn.
Về sau, trách nhiệm quản lý và phụng thờ di tích được bàn giao lại cho ba cá nhân quê ở huyện Đường Hào, trấn Hải Dương gồm các ông Lê Trọng Hiến, Lê Trọng Sinh và bà Hoàng Thị Bo. Trong đó, ông Lê Trọng Sinh đã tự bỏ tiền quỹ cá nhân để thi công mở rộng thêm hạng mục tam quan cho đền. Dưới thời nhà Tây Sơn, di tích trải qua một đợt tôn tạo lớn và thực hiện đúc quả chuông đồng vào năm Canh Thân, niên hiệu Cảnh Thịnh (năm 1800).
Bước sang giữa thế kỷ 19, cụ thể vào mùa thu năm Quý Hợi (năm Tự Đức thứ 6), di tích tiếp tục trải qua một đợt tu sửa khác. Đến năm Thành Thái thứ 2, do chính quyền thực dân Pháp tiến hành quy hoạch mở rộng tuyến đường giao thông, khu vực điện phía trước của đền đã buộc phải dỡ bỏ.
Nơi Thờ Phụng Ba Vị Nữ Thần
Về mặt tín ngưỡng, đền Bà Kiệu là nơi phụng thờ 3 vị nữ thần trong dân gian bao gồm: Liễu Hạnh công chúa, đệ nhị ngọc nữ Quỳnh Hoa và đệ tam ngọc nữ Quế Nương.
Đặc Điểm Kiến Trúc Và Các Hiện Vật Cổ Còn Lưu Giữ
Ở thời điểm hiện tại, tổng thể di tích đền Bà Kiệu vẫn bảo tồn được các cấu trúc không gian chính gồm: tam quan, đại bái, phương đình và hậu cung. Quy mô đường nét kiến trúc ngày nay mang đậm phong cách thẩm mỹ đặc trưng của triều đại nhà Nguyễn với nhiều chi tiết hoa văn được chạm khắc công phu, xảo diệu.
Bên trong di tích hiện lưu giữ phong phú các hiện vật có giá trị lịch sử và nghệ thuật cao như: khám thờ, cửa võng, hương án, long ngai, bài vị, hệ thống tượng thờ, giá văn, chuông đồng, các bản sắc phong cùng trọn bộ đồ lỗ bộ.
Giá Trị Văn Hóa Nghệ Thuật Và Cảnh Quan Lịch Sử
Kết hợp hài hòa cùng đền Ngọc Sơn và hệ thống công trình văn hóa quanh không gian Hồ Gươm, đền Bà Kiệu góp phần quan trọng trong việc nâng cao giá trị cảnh quan kiến trúc cũng như bề dày lịch sử của khu vực Hồ Hoàn Kiếm.
Với những giá trị tiêu biểu đó, ngày 2 tháng 5 năm 1994, Bộ Văn hóa – Thông tin đã chính thức ban hành quyết định công nhận đền Bà Kiệu là Di tích lịch sử nghệ thuật.
