100 lời dạy hay nhất của Đức Phật trong Phật học chính thống

I. VỀ TÂM VÀ SỰ TỰ CHỦ

• Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo. Nói hay hành động với tâm trong sạch, hạnh phúc sẽ theo ta như bóng không rời hình. (Kinh Pháp Cú, Cụm câu 1-2)
• Dù tại chiến trường thắng ngàn ngàn quân địch, không bằng tự thắng mình. Tự thắng mình là chiến công tối thượng. (Kinh Pháp Cú, Câu 103)
• Tâm không định tĩnh thì không có trí tuệ; người không có trí tuệ thì không đạt được sự tĩnh lặng. (Kinh Pháp Cú, Câu 282)
• Người làm chủ được cơn giận đang nổi lên như điều khiển chiếc xe đang chạy nhanh, đó mới là người đánh xe giỏi. (Kinh Pháp Cú, Câu 222)
• Như đá tảng nguyên khối không bị lay chuyển bởi giông bão, người trí cũng không bị dao động trước lời khen hay tiếng chê. (Kinh Pháp Cú, Câu 81)
• Hãy tự mình làm ngọn đèn cho chính mình, hãy tự mình tìm sự trú ẩn nơi chính mình, không tìm sự trú ẩn ở nơi nào khác. (Kinh Đại Bát Niết Bàn)
• Bằng sự nỗ lực, không lơ đễnh, tự kiểm soát và tự chủ, người trí hãy tự xây cho mình một hòn đảo mà dòng nước lũ không thể nhấn chìm. (Kinh Pháp Cú, Câu 25)
• Tâm rất khó thấy, cực kỳ vi diệu, nó chạy theo bất cứ cái gì nó muốn. Người trí hãy phòng hộ tâm mình, tâm được phòng hộ mang lại an lạc. (Kinh Pháp Cú, Câu 36)
• Không có sự bảo vệ nào vững chắc bằng một tâm trí được tu tập đúng đắn. (Kinh Tăng Chi Nhất Diệp)
• Làm sạch tâm ý của chính mình, đó là lời dạy của chư Phật. (Kinh Pháp Cú, Câu 183)

II. VỀ TỪ BI VÀ SỰ THA THỨ

• Với hận diệt hận thù, đời này không thể có. Dùng tình thương diệt hận thù, là luật ngàn thu ghi. (Kinh Pháp Cú, Câu 5)
• Hãy thắng sự giận dữ bằng lòng từ bi; thắng điều ác bằng điều thiện; thắng sự tham lam bằng sự rộng lượng; thắng lời dối trá bằng sự thật. (Kinh Pháp Cú, Câu 223)
• Hãy lan tỏa lòng từ bi vô lượng đến toàn thể thế giới, phía trên, phía dưới và xung quanh, không bị giới hạn, không hận thù, không oán oán. (Kinh Từ Bi – Metta Sutta)
• Lời nói không gây tổn thương, ôn hòa và chân thật, mang lại sự bình an cho người nghe, đó là lời nói chân chính. (Kinh Pháp Cú, Câu 133)
• Không làm tổn hại các chúng sinh, sống ôn hòa và nhân từ với mọi loài, đó là con đường dẫn đến sự an lạc. (Kinh Tiểu Bộ)
• Như người mẹ bảo vệ con duy nhất của mình bằng cả cuộc sống, hãy nuôi dưỡng một tâm từ bi vô lượng đối với tất cả chúng sinh. (Kinh Từ Bi)
• Sự bố施 (cho đi) mang lại niềm vui cho cả người trao lẫn người nhận. (Kinh Tăng Chi Môn)
• Người không gây sợ hãi cho bất kỳ ai và không sợ hãi bất kỳ ai, người đó sống trong an tịnh. (Kinh Pháp Cú, Câu 258)
• Ích kỷ và tham lam chỉ gieo rắc phiền não; sự sẻ chia và rộng lượng mở ra cánh cửa bình an. (Kinh Tương Ưng)
• Hãy sống với tâm từ hòa, ngay cả giữa những người đang tràn ngập hận thù. (Kinh Pháp Cú, Câu 197)

III. VỀ TRÍ TUỆ VÀ CHÂN LÝ

• Đừng tin vào điều gì chỉ vì nghe truyền tụng, hãy tự mình trải nghiệm, kiểm chứng và nhận diện điều gì mang lại lợi lạc thì hãy theo. (Kinh Kalama)
• Không có ngọn đèn nào xua tan bóng tối bằng ngọn đèn trí tuệ. (Kinh Pháp Cú, Câu 289)
• Dễ thay thấy lỗi người, lỗi mình thấy mới khó. Lỗi người ta phơi bày như trấu bay theo gió; lỗi mình thì giấu kín như kẻ gian giấu bài. (Kinh Pháp Cú, Câu 252)
• Một câu nói mang lại sự bình yên còn có giá trị hơn hàng ngàn lời nói vô nghĩa. (Kinh Pháp Cú, Câu 100)
• Người đọc hàng ngàn bài kinh nhưng không hiểu và không thực hành thì cũng giống như kẻ chăn bò đếm bò cho người khác. (Kinh Pháp Cú, Câu 19)
• Ranh giới của sự ngu muội là khi một người ngu nhận biết được sự ngu muội của mình; khi ấy người đó đã trở thành người trí. (Kinh Pháp Cú, Câu 63)
• Đừng vội phán xét dựa trên vẻ bề ngoài hay dư luận, hãy quan sát bản chất và hành vi qua thời gian. (Kinh Tương Ưng)
• Sự thật khi được phơi bày giống như ánh sáng mặt trời xua tan đêm tối. (Kinh Trung Bộ)
• Trí tuệ sinh ra từ sự quán chiếu; sự suy giảm trí tuệ sinh ra từ sự lơ đễnh. (Kinh Pháp Cú, Câu 282)
• Hãy là người thực hành chân lý, đừng chỉ là người phát ngôn về chân lý. (Kinh Pháp Cú, Câu 259)

IV. VỀ VÔ THƯỜNG VÀ HIỆN TẠI

• Tất cả các pháp hữu vi đều vô thường. Hãy nỗ lực tu tập với sự tinh tấn. (Kinh Đại Bát Niết Bàn – Lời di huấn cuối cùng)
• Quá khứ không truy tìm, tương lai không ước vọng. Quá khứ đã qua rồi, tương lai thì chưa đến. Chỉ có phút hiện tại, tuệ quán chính là đây. (Kinh Nhất Dạ Hiền Giả)
• Đời người sống ngắn ngủi như giọt sương trên đầu cỏ, như vạch nước vẽ trên dòng sông. (Kinh Tăng Chi)
• Đừng hoãn lại điều lành cần làm hôm nay, vì ngày mai cái chết có thể đến mà không ai báo trước. (Kinh Pháp Cú, Câu 116)
• Mọi sự hợp rồi cũng phân tan, mọi sự sống rồi cũng dẫn đến cái chết. (Kinh Tiểu Bộ)
• Nhìn cuộc đời như giọt sương, như bọt nước, như giấc mộng; hãy quán chiếu như vậy để vượt qua sợ hãi. (Kinh Kim Cang)
• Khi bạn nhận thức rõ tính chất vô thường của vạn vật, sự bám chấp sẽ tự động rơi rụng. (Kinh Tương Ưng)
• Người sống một ngày mà nhận biết được quy luật sinh diệt của cuộc sống còn giá trị hơn người sống trăm năm mà mù tịt. (Kinh Pháp Cú, Câu 113)
• Sức khỏe là lợi ích tối thượng, sự hài lòng là tài sản tối thượng, sự tin cẩn là bà con tối thượng, Niết Bàn là hạnh phúc tối thượng. (Kinh Pháp Cú, Câu 204)
• Hãy trân trọng từng hơi thở, vì sự sống chỉ diễn ra trong từng hơi thở vào và ra. (Kinh Tứ Niệm Xứ)

V. VỀ NHÂN QUẢ VÀ NGHIỆP BÁO

• Chúng sinh là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, là quyến thuộc, là điểm tựa. (Kinh Tiểu Nghiệp Phân Biệt)
• Đừng coi nhẹ việc ác nhỏ mà cho rằng nó không hại mình; giọt nước nhỏ lâu ngày cũng làm đầy bình. (Kinh Pháp Cú, Câu 121)
• Đừng coi nhẹ việc thiện nhỏ mà cho rằng nó không mang lại lợi ích; giọt nước tích tụ lâu ngày cũng thành hồ lớn. (Kinh Pháp Cú, Câu 122)
• Không ở trên trời, không giữa biển khơi, không chui vào hang núi; không có nơi nào trên đời thoát khỏi hậu quả của nghiệp ác đã làm. (Kinh Pháp Cú, Câu 127)
• Gieo hạt giống nào sẽ thu hoạch quả ấy: kẻ làm điều thiện gặt hái hỷ lạc, kẻ làm điều ác nhận lấy khổ đau. (Kinh Tương Ưng)
• Không ai có thể thanh lọc tâm trí cho người khác; tự mình làm điều xấu thì tự mình bị ô nhiễm, tự mình làm điều thiện thì tự mình được thanh lọc. (Kinh Pháp Cú, Câu 165)
• Nghiệp không bao giờ mất đi, nó theo ta như bóng đi theo hình, chờ đủ duyên sẽ trổ quả. (Kinh Tăng Chi)
• Nếu muốn biết quá khứ ta đã làm gì, hãy nhìn những gì ta đang nhận hôm nay. Nếu muốn biết tương lai ta ra sao, hãy nhìn những gì ta đang làm hôm nay. (Kinh Nhân Quả)
• Kẻ ác làm điều ác thì bị thiêu đốt bởi chính hành động của mình, như lửa tự đốt cháy nhiên liệu. (Kinh Pháp Cú, Câu 136)
• Hãy gieo trồng những suy nghĩ thuần khiết, vì suy nghĩ dẫn dắt lời nói và hành động. (Kinh Trung Bộ)

VI. VỀ BUÔNG BỎ VÀ GIẢI THOÁT

• Nguồn gốc của mọi khổ đau trong đời chính là sự ái dục và bám chấp. (Kinh Chuyển Pháp Luân)
• Buông bỏ sự bám chấp là con đường ngắn nhất dẫn đến sự bình an nội tâm. (Kinh Pháp Cú, Câu 399)
• Không có con đường nào dẫn đến hạnh phúc; sự bình an nội tâm chính là hạnh phúc. (Kinh Tương Ưng)
• Khi tâm không còn bị lay động bởi thế gian pháp (lời khen, tiếng chê, được, mất, danh, lợi), đó là điểm tựa vững chắc nhất. (Kinh Điềm Lành – Mangala Sutta)
• Sống không dính mắc vào những gì ta nhìn thấy, nghe thấy hay cảm nhận, đó là nền tảng của sự tự do. (Kinh Bát Nhã)
• Rời bỏ sự tham lam, từ bỏ sự giận dữ, vượt qua sự mê muội, người ấy chạm đến bờ bên kia. (Kinh Pháp Cú, Câu 369)
• Càng nắm giữ nhiều thứ không thuộc về mình, gánh nặng tâm trí càng lớn. (Kinh Tiểu Bộ)
• Hãy loại bỏ những gì không phải của bạn; từ bỏ chúng sẽ mang lại cho bạn an lạc dài lâu. (Kinh Trung Bộ)
• Sự tự do thực sự là khi tâm trí không còn bị giam hãm bởi những ham muốn và nỗi sợ hãi. (Kinh Pháp Cú, Câu 410)
• Giải thoát không phải là chạy trốn khỏi thế giới, mà là sống giữa thế giới mà không bị nó làm ô nhiễm. (Kinh Duy Ma Cật)

  

VII. VỀ LỐI SỐNG VÀ CÁCH HÀNH XỬ

• Lời nói dối là mầm mống của mọi hành vi bất thiện khác. (Kinh Ra-hu-la)
• Sống khiêm tốn, biết đủ và dễ nuôi dưỡng là những phẩm chất của người tu tập chân chính. (Kinh Từ Bi)
• Ăn uống có chừng mực mang lại sức khỏe cho cơ thể và sự nhẹ nhàng cho tâm trí. (Kinh Tăng Chi)
• Đừng nhìn vào lỗi lầm của người khác, đừng nhìn vào những gì người khác đã làm hay chưa làm; hãy nhìn vào những gì chính mình đã làm hay chưa làm. (Kinh Pháp Cú, Câu 50)
• Giữ gìn lời nói, kiểm soát tâm trí, không làm điều ác bằng thân; đó là ba điều giúp ta tiến bước trên con đường chân chính. (Kinh Pháp Cú, Câu 281)
• Sự kiên nhẫn là pháp tu tối thượng; nhẫn nại là con đường dẫn đến Niết Bàn. (Kinh Pháp Cú, Câu 184)
• Hãy đối xử với chúng sinh khác như chính bản thân mình, vì ai cũng sợ gậy giộc, ai cũng yêu tiếc sự sống. (Kinh Pháp Cú, Câu 129)
• Đừng sống lơ đễnh, đừng dung dưỡng các thói quen xấu, đừng ôm giữ các quan niệm sai lầm. (Kinh Pháp Cú, Câu 167)
• Sự trung thực trong hành động tạo nên uy tín và sự bình an trong tâm hồn. (Kinh Tiểu Bộ)
• Hãy sống như bông hoa sen, lớn lên từ bùn lầy nhưng không bị hôi hám bởi mùi bùn. (Kinh Pháp Cú, Câu 58-59)

VIII. VỀ TÌNH BẠN VÀ CÁC MỐI QUAN HỆ

• Bạn lành là toàn bộ đời sống tâm linh, không phải chỉ là một nửa. (Kinh Tương Ưng – Upaddha Sutta)
• Nếu không tìm được một người bạn đồng hành trí tuệ và chân thành, hãy vững vàng bước đi một mình như con tê giác trong rừng. (Kinh Pháp Cú, Câu 329)
• Thà đi một mình còn hơn đi chung với người ngu muội và mang năng lượng tiêu cực. (Kinh Pháp Cú, Câu 61)
• Người bạn thực sự là người ở bên ta khi ta gặp khó khăn, chỉ ra lỗi lầm của ta như chỉ cho ta kho báu ẩn giấu. (Kinh Pháp Cú, Câu 76)
• Sự nâng đỡ, hiếu kính với cha mẹ, bảo vệ gia đình và công việc không rắc rối, đó là điềm lành tối thượng. (Kinh Điềm Lành)
• Lắng nghe với sự chú tâm và tôn trọng là món quà lớn nhất ta có thể trao cho người khác. (Kinh Trung Bộ)
• Tránh xa kẻ xấu ác, thân cận người trí tuệ, tôn kính người đáng kính, đó là điềm lành tối thượng. (Kinh Điềm Lành)
• Lòng biết ơn là phẩm chất quý giá của một nhân cách cao đẹp. (Kinh Tăng Chi)
• Mối quan hệ dựa trên sự tham cầu sẽ chóng tan vỡ; mối quan hệ dựa trên sự thấu hiểu sẽ bền vững. (Kinh Tiểu Bộ)
• Hãy mang sự bình an đến cho gia đình và cộng đồng bằng chính lối sống chan hòa của bạn. (Kinh Tương Ưng)

IX. VỀ HẠNH PHÚC VÀ SỰ BÌNH YÊN

• Không có hạnh phúc nào lớn hơn sự bình an của tâm trí. (Kinh Pháp Cú, Câu 202)
• Người biết đủ là người giàu có nhất, dù họ sở hữu ít tài sản vật chất. (Kinh Pháp Cú, Câu 204)
• Vượt qua tham lam, ta tìm thấy sự thanh thản; vượt qua giận dữ, ta tìm thấy niềm vui. (Kinh Tương Ưng)
• Hạnh phúc không xuất hiện khi ta sở hữu mọi thứ ta muốn, mà khi ta trân trọng những gì ta đang có. (Kinh Tiểu Bộ)
• Sống an lạc giữa những người tham lam, sống không tham lam giữa những người bám chấp. (Kinh Pháp Cú, Câu 199)
• Sự thư thái của thân thể và tâm trí là liều thuốc dưỡng sinh tự nhiên tốt nhất. (Kinh Tăng Chi)
• Niềm vui từ sự trong sạch của tâm trí vượt xa mọi niềm vui từ thế giới vật chất. (Kinh Pháp Cú, Câu 373)
• Hãy mỉm cười với hiện tại và bao dung với những gì đã qua. (Kinh Trung Bộ)
• Đừng tìm kiếm sự bình yên ở không gian bên ngoài; sự bình yên thật sự bắt đầu từ sự lặng yên bên trong. (Kinh Pháp Cú, Câu 368)
• Người sống hòa hợp với chính mình thì sống hòa hợp với cả thế giới. (Kinh Tương Ưng)

X. VỀ SỰ TỈNH THỨC VÀ CON ĐƯỜNG GIẢI THOÁT

• Chánh niệm là con đường dẫn đến bất tử; lơ đễnh là con đường dẫn đến cái chết. Người chánh niệm thì không chết, kẻ lơ đễnh giống như đã chết rồi. (Kinh Pháp Cú, Câu 21)
• Bát Chánh Đạo là con đường tối ưu giúp chấm dứt khổ đau và đạt đến sự tỉnh thức toàn vẹn. (Kinh Chuyển Pháp Luân)
• Quán chiếu thân trên thân, quán chiếu cảm thọ trên các cảm thọ, quán chiếu tâm trên tâm, quán chiếu pháp trên các pháp để giữ sự tỉnh thức. (Kinh Tứ Niệm Xứ)
• Nhận biết rõ ràng từng hành động: khi đi biết mình đang đi, khi đứng biết mình đang đứng, khi ngồi biết mình đang ngồi. (Kinh Đại Nệm Xứ)
• Rèn luyện tâm trí như người thợ rèn làm thẳng mũi tên, tỉ mỉ và kiên nhẫn. (Kinh Pháp Cú, Câu 33)
• Vô minh là nguyên nhân của mọi tái sinh và phiền não; Trí tuệ là chìa khóa mở ra sự giải thoát. (Kinh Thập Nhị Nhân Duyên)
• Đừng chìm đắm trong sự lười biếng; hãy tinh tấn bước đi trên con đường diệt khổ. (Kinh Pháp Cú, Câu 276)
• Sự tỉnh thức không phải là món quà từ bên ngoài, mà là sự phát triển tiềm năng sẵn có bên trong mỗi người. (Kinh Đại Bát Niết Bàn)
• Như ngọn đèn cháy nhờ dầu, tâm trí được chiếu sáng nhờ sự chánh niệm liên tục. (Kinh Tăng Chi)
• Hãy bước đi trên con đường lành với sự an nhiên, tự tại và một tâm trí hoàn toàn rộng mở. (Kinh Pháp Cú, Câu 378)