Tiết Thanh Minh (Từ Mồng 5 Đến Mồng 10 Tháng 3 Âm Lịch)

Từ xưa, ông bà ta đã chọn khoảng thời gian Tiết Thanh Minh để làm ngày dọn dẹp cỏ dại và bồi đắp thêm đất mới lên phần mộ (hay còn gọi là tục tảo mộ). Tiết trời giai đoạn này bắt đầu ấm áp dần, lượng mưa tăng khiến cây cỏ sinh trưởng mạnh mẽ, phủ kín quanh mộ. Nếu không chăm sóc, đất đai dễ bị sạt lở, vì vậy việc phát quang cây cỏ và vun xới lại phần mộ là rất cần thiết.

Đời người khi còn sống phải bôn ba lo toan sinh kế, lắm lúc cuốn vào vòng bon chen, tích góp tài sản. Nhưng lúc nhắm mắt xuôi tay, mọi thứ đều trở về hư không, đúng như câu ca gian dân thường truyền tụng:

“Trăm năm còn có gì đâu,
Chẳng qua một nấm cổ khâu (đống đất cũ) xanh rờn.”

Tuy vậy, lẽ sống ở đời chính là đạo làm người nối liền giữa hai thế giới sinh – tử. Khi âm dương chia cắt, tình cảm giữa con cháu với cha mẹ, ông bà, Bổn tiên mới càng thêm sâu sắc. Việc báo hiếu lúc này giúp thể hiện trọn vẹn công ơn sinh thành dưỡng dục. Hoạt động dọn dẹp phần mộ cũng như chuẩn bị lễ cúng trong dịp Thanh minh là minh chứng rõ nét cho đạo nghĩa truyền thống và bản sắc văn hóa của con người phương Đông.

Ý Nghĩa Tục Lệ Tảo Mộ Và Hội Đạp Thanh

Thời điểm Thanh minh là dịp để tưởng nhớ công đức, gửi gắm niềm thương xót và nỗi bùi ngùi đối với người đã khuất. Thế nhưng, không vì vậy mà không khí lúc nào cũng bao trùm bởi sự buồn thương, ảm đạm. Người xưa gạt bớt đau thương để hòa mình vào hội “đạp thanh” – tức ngày hội dẫm trên cỏ xanh, hướng về quá khứ để hoài niệm Tổ tiên. Thực hiện và gìn giữ được nét đẹp này là niềm vui tinh thần lớn lao. Đúng như đại thi hào Nguyễn Du từng miêu tả trong Truyện Kiều:

“Thanh minh trong tiết tháng ba
Lệ là tảo mộ, hội là đạp thanh.”

Trọng tâm cốt lõi của phong tục Thanh minh là ra tận nghĩa trang thăm nom nơi an nghỉ của Gia tiên, kiểm tra xem có bị sạt lở hay bị muông thú đào bới hay không. Nếu phát hiện hư hại thì kịp thời sửa sang, vun đắp, tránh thái độ vô tình hay để phần mộ bị thất lạc. Tiền nhân từng dùng hai câu thơ để nhắc nhở, phê phán những ai thiếu trách nhiệm:

“Nhật chí hồ ly miên chủng thượng,
Dạ lai nhi nữ tiếu đăng tiền.”
(Sáng ra cáo ngủ trong hầm mộ,
Đêm về trai gái trước đèn cười.)

Nghi Thức Cúng Lễ Và Sắm Lễ Tiết Thanh Minh Chuẩn Truyền Thống

Ngày nay, việc chăm sóc phần mộ Tổ tiên ngày càng được mọi người coi trọng và thực hiện chu đáo hơn. Bên cạnh việc tu bổ mộ phần, con cháu còn chú trọng sửa sang lễ vật ngay tại nghĩa trang, thực hiện nghi thức cúng xin thần linh và mời linh hồn người đã khuất về chứng giám cho lòng thành.

Vào dịp này, các gia đình đều thu xếp thời gian đi tảo mộ, chuẩn bị mâm cơm đơn sơ cùng chút lễ vật chân thành để dâng lên Tổ tiên. Nhiều gia chủ khi đến nghĩa trang sẽ đặt lễ tại miếu thờ thần linh, thắp đèn hương khấn vái với mong muốn được phù hộ cho mồ yên mả đẹp.

Dân gian vẫn thường có câu nói ghi nhớ về tâm linh:

“Sống về mồ về mả,
Không ai sống về cả bát cơm.”

Hướng Dẫn Chuẩn Bị Sắm Lễ

Các lễ vật cơ bản cần chuẩn bị trong Tiết Thanh Minh bao gồm:

• Hương đèn, trầu cau, tiền vàng
• Rượu, thịt (có thể dùng chân giò, gà luộc hoặc khoanh giò nạc chừng vài lạng)
• Hoa quả tươi

Khi di chuyển đến nghĩa trang hoặc khu vực đặt mộ phần của gia đình, gia chủ tiến hành đặt lễ vào nơi thờ chung. Tiếp đó, thắp đèn, thắp nhang, vái ba vái trước vị Linh thần Thổ địa rồi mới bắt đầu đọc bài khấn.