Ngày rằm tháng Giêng còn được dân gian gọi là Tết Thượng nguyên hay Tết Nguyên tiêu. Dựa theo các nguồn tài liệu từ Trung Hoa, rằm tháng Giêng là đêm rằm đầu tiên của năm mới.
Nhờ thời tiết ấm áp cùng ánh trăng sáng tỏ, nhà vua thường mở tiệc mời các quan trạng đến dự tiệc ngắm trăng, thưởng hoa và ngâm vịnh thơ ca, nên dịp này còn mang tên gọi Tết Trạng nguyên. Nhiều hoạt động vui chơi được tổ chức dưới đêm trăng rằm như bơi thuyền treo đèn kết hoa.
Một số quan niệm cho rằng đây là ngày vía của Thiên quan nên dân chúng hay đến đền chùa làm lễ dâng sao giải hạn, hoặc tự sửa lễ giải hạn tại nhà. Bên cạnh đó, có nguồn sách ghi chép rằm tháng Giêng là ngày vía của Đức Phật A Di Đà, khiến đông đảo tín đồ nô nức đi chùa lễ Phật với câu nói dân gian: “Lễ cả năm không bằng lễ rằm tháng Giêng”.
Hướng dẫn sắm lễ cúng Tết Nguyên tiêu
Vào dịp Tết Nguyên tiêu, các gia đình thường chuẩn bị hai mâm lễ riêng biệt: lễ cúng Phật và lễ cúng Gia tiên. Gia chủ cũng có thể lập đàn tràng tại gia để tiến hành làm lễ giải hạn.
- Lễ cúng Phật: Mâm lễ chay tinh khiết kết hợp cùng hương hoa, đèn nến.
- Lễ cúng Gia tiên: Mâm lễ mặn tinh khiết với đầy đủ các món ăn truyền thống ngày Tết.
- Vật phẩm kèm theo: Hương hoa, vàng mã, đèn nến, trầu cau và rượu.
Phong tục treo đèn hoa đăng và dâng sao giải hạn
Theo một số sách địa chí tại Việt Nam, từ trưa ngày 14 kéo dài hết đêm rằm tháng Giêng thường diễn ra tục lệ treo đèn kết hoa, gọi là hội hoa đăng. Mọi người làm đủ loại đèn đa dạng kiểu dáng như đèn kéo quân, đèn “phụng tổ”, đèn “phụng thần”. Trên thân đèn chạm khắc những dòng chữ thể hiện ước nguyện mong Thánh thần phù hộ như:
- “Nhất bản vạn lợi” (một vốn bốn lời),
- “Phong điều vũ thuận” (mưa thuận gió hòa)
- “Hải yến hà thanh” (sông trong biển lặng).
Nhiều người chế tác đèn để tặng nhau kèm lời chúc như “Bách phúc lai thành” (mọi phúc đều nên) hoặc “Nhân khang vật thịnh” (người yên vật thịnh)… Đối với đèn “phụng Thần”, “phụng Phật”, khi qua ngày rằm sẽ đem hóa giá, người mua được phải khao làng. Đèn do bạn bè thân thiết chúc nhau được đem đến treo tại cửa nhà bạn từ đêm 14, tạo không khí lễ hội hoa đăng vô cùng rộn ràng.
Do quan niệm ngày này là ngày vía Thiên quan, những nhà có điều kiện thường làm lễ dâng sao với hy vọng giải trừ tai ách suốt cả năm.
