Sự hình thành tục lệ lên Chùa Lễ Phật

Đạo Phật đã du nhập vào nước ta ngót hai thiên niên kỷ, từng bước bản địa hóa sâu sắc để trở thành quốc giáo trong nhiều triều đại, khiến cho chùa chiền hiện diện ở khắp mọi miền. Về nguyên tắc thờ tự, chùa là chốn tôn thờ Đức Phật; đình, đền, miếu, phủ là nơi phụng sự chư Thánh, chư Thần (gồm cả dương thần, âm thần cùng các vị thiên nhiên thần), trong đó phần lớn các phủ chủ yếu thờ âm thần. Tuy nhiên, nhiều ngôi chùa Việt Nam lại phối thờ đồng thời cả Phật, Thánh lẫn chư Mẫu. Sự kết hợp vừa dị biệt vừa tương đồng này thể hiện tinh thần dung hợp văn hóa tín ngưỡng vô cùng đặc sắc của dân tộc.

Đặc Trưng Khác Biệt Giữa Các Miền Và Tinh Thần Tam Giáo Đồng Nguyên

Tùy theo từng vùng miền địa lý, nếp thờ tự tại các tự viện cũng mang những sắc thái riêng:

• Phương Nam (chủ yếu là miền Tây Nam Bộ): Chịu ảnh hưởng sâu đậm của truyền thống Phật giáo Nam tông (Tiểu thừa), điện thờ lấy hình tượng Đức Phật A Di Đà làm trung tâm ngự trị.
• Miền Bắc và miền Trung: Phổ biến theo truyền thống Bắc tông (Đại thừa) với tôn chỉ “độ tha trước, độ tự thân sau”. Không gian Tam bảo tái hiện trọn vẹn 5 thời kỳ của Đức Phật: từ thuở giáng sinh, quá khứ, hiện tại, vị lai cho đến lúc nhập Niết bàn.

Chung quanh các đấng Thế Tôn còn có sự hiện diện của hàng Bồ Tát như Nan Đà, Ca Diếp, Văn Thù, Phổ Hiền, Quan Thế Âm, Đại Thế Chí; cùng chư vị Thiện Hữu Thái tử, Thể Địa Thánh Tăng, Đức Ông, chư Tổ… Thậm chí, các bậc đế vương, anh hùng có công hộ trì Tam bảo hoặc xuất gia tu hành cũng được quy tụ nơi hậu điện hoặc ngay trên Phật điện.

Sự tích hợp Tứ vị Pháp Vương (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện) cùng tinh thần Tam giáo đồng nguyên (hòa hợp Nho – Phật – Lão) chứng minh Phật giáo Việt Nam là một chỉnh thể dung hợp phong phú giữa Phật, Thánh, Thần, Tiên, hòa quyện giữa con người với đất trời. Đến chùa không đơn thuần là tìm về chốn từ bi hỷ xả, tri ân tiền nhân mà còn gửi gắm những ước vọng thiết thực trong cuộc sống thường nhật lẫn chốn vĩnh hằng mai sau.

Quy Luật Nhân Quả Và Nếp Sống Đạo Của Người Việt

Phật giáo soi chiếu trần thế qua quy luật nhân quả liên tục, chặt chẽ, không hỗn loạn: gieo nhân nào thì gặt quả nấy. Mối quan hệ tương hỗ ấy gọi là nhân duyên, mỗi kết quả sinh ra từ một tiền đề trước đó lại trở thành căn nguyên kiến tạo nên những diễn biến tiếp theo.

Đi lễ chùa từ lâu đã trở thành nếp sinh hoạt văn hóa tinh thần thân thuộc. Vào tuần tiết sóc vọng hay các dịp lễ tết, người dân khắp chốn thành thị tới thôn quê đều hướng tâm lên cửa chùa lễ bái. Bậc cao niên trong làng đứng ra tổ chức lễ cầu an đầu năm, lễ cầu mát khi vào hè, hoặc đàn lễ dâng sao giải hạn, trừ dịch bệnh và côn trùng phá hoại mùa màng. Thời xưa, khi gặp đại hạn, hàng quan lại cùng kỳ hào thôn xã còn tìm đến các ngôi chùa thờ Tứ Pháp để làm lễ đảo vũ cầu mưa thuận gió hòa.

Người Việt vốn giàu tính thực tiễn, luôn tâm niệm nếp sống tích đức, chân thật và đề cao đạo hiếu kính dưỡng dục ông bà, cha mẹ tại gia song hành cùng việc kính Phật. Khi hòa nhập vào đời sống dân gian, Đức Phật được đồng nhất với những vị thần bảo trợ quyền năng: che chở tai ương, hô mưa gọi gió giúp mùa màng bội thu, ban phúc con cái cho người hiếm muộn, mang tài lộc đến người lao động và độ trì cho các chân linh quá vãng được vãng sanh tịnh độ. Từ đó nảy sinh nhiều phong tục truyền đời như cầu tự, hái lộc đầu xuân hay thỉnh chư Tăng cử hành nghi lễ cầu siêu độ.

Những Danh Lam Cổ Tự Nổi Tiếng Trải Dài Khắp Đất Nước

Vào các dịp lễ hội, đông đảo Phật tử và du khách thường hành hương chiêm bái tại các chốn danh sơn, cổ tích trên cả nước:

• Hà Nội: Chùa Hương Tích, chùa Tây Phương, chùa Trấn Quốc.
• Phú Thọ: Quần thể chùa Tây Thiên.
• Hà Nam: Chùa Đọi Sơn, chùa Ông, chùa Bà Đanh, chùa Trịnh Tiết, chùa Quế Lâm.
• Ninh Bình: Chùa Bích Động, chùa Địch Lộng.
• Nam Định: Chùa Tháp Phổ Minh, chùa Keo Hành Thiện, chùa Bi, chùa Cổ Lễ, chùa Lương, chùa Phúc Hải, chùa Ninh Cường.
• Thái Bình: Chùa Keo (huyện Vũ Thư), chùa Phúc Lâm, chùa An Cố.
• Quảng Ninh: Non thiêng danh sơn Yên Tử.
• Hải Dương: Chốn tổ Côn Sơn.
• Bắc Ninh: Cổ tự Chùa Dâu (trung tâm Phật giáo Luy Lâu cổ), chùa Keo.
• Khu vực miền Trung: Chùa Tượng Sơn (Hà Tĩnh), chùa Sư Nữ (Nghệ An), chùa Thiên Mụ (Huế).
• Khu vực Nam Bộ: Chùa Tây An (Núi Sam, An Giang), chùa Phước Lâm (Tây Ninh), tổ đình Giác Lâm (Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh).

Tóm Lược Thân Thế Và Cuộc Đời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni

Theo tài liệu Phật học phổ thông, Đức Phật vốn là Thái tử con vua Tịnh Phạn (Suddhodana) cai quản miền bắc xứ Ấn Độ xưa (thuộc lãnh thổ Nepal ngày nay). Ngài thuộc dòng dõi Thích Ca (Sakya), do đó đời sau tôn xưng là Thích Ca Mâu Ni Phật. Thuở lọt lòng, Ngài mang tên Tất Đạt Đa (Siddhartha). Vừa hạ sinh được 7 ngày thì lệnh bà Ma Gia (Maya) qua đời, người dì ruột Ma Ha Ba Xà Ba Đề (Mahapajapati) đã thay chị chu toàn việc nuôi dưỡng Thái tử trưởng thành.

Xã hội Ấn Độ cổ đại bấy giờ chia thành 5 đẳng cấp phân biệt khắt khe; tầng lớp Bà La Môn, hàng vua chúa quý tộc cùng giới thương gia chủ điền thao túng và chèn ép nặng nề các tầng lớp bình dân bên dưới. Thấu suốt nỗi khổ cực bất công cùng bản chất vô thường của cuộc đời, Thái tử luôn mang nặng tâm tư buồn phiền dù vua cha đã cưới cho Ngài người vợ tuyệt sắc và bày đủ cảnh mua vui nhằm níu giữ chân ngai vàng.

Đến năm 19 tuổi, Thái tử quyết định rời bỏ cung vàng điện ngọc, từ biệt vua cha, người vợ hiền cùng đứa con thơ dại để dấn thân vào chốn rừng sâu tìm con đường giải thoát nỗi khổ đau cho muôn loài. Trải qua 6 năm khổ hạnh nơi núi Tuyết nhưng chưa tìm thấy chân lý, Ngài dừng chân thiền định dưới cội Bồ đề suốt 49 ngày đêm, sau cùng chứng ngộ bản chất vũ trụ và nguồn gốc sinh tử, thành tựu quả vị Phật hiệu Thích Ca Mâu Ni (Sakyamuni).

Suốt 49 năm tiếp theo, Đức Thế Tôn không ngừng du hành thuyết pháp, giáo hóa chúng sinh bình đẳng không phân biệt sang hèn, chủng tộc nhằm giải thoát con người khỏi bể khổ trầm luân. Tới năm 544 trước Công nguyên, ở tuổi 80, Ngài thanh thản xả báo thân nhập Niết bàn sau khi đã truyền trao di huấn trọn vẹn cho hàng đệ tử tiếp nối sứ mệnh truyền đăng tục diệm cho hậu thế.