Vị trí và không gian lịch sử của quán Bích Câu
Giai thoại về Trần chân nhân và mối tình tiên giang
Nơi đây thờ vị chân nhân mang họ Trần, tên húy là Uyên, với tên tự là Vưu Ban. Theo lời truyền tụng, thưở niên thiếu gia cảnh nghèo khó, Trần Uyên chỉ cất được căn nhà tranh nhỏ nằm ven bãi nước thuộc phường Bích Câu để làm chốn tu chí kinh sử (dân gian thường gọi là Ngự Câu do các đời vua Lê hay ngự thuyền ra đây thưởng ngoạn).
Vào một dịp tham gia lễ hội Vô Già diễn ra tại chùa Ngọc Hồ (tên gọi khác là chùa Bà Ngô), Uyên tình cờ gặp gỡ thiếu nữ xiêm y đỏ rực tên là Giáng Kiều, từ đó đôi bên nên duyên vợ chồng. Kể từ thời điểm ấy, Uyên từ bỏ lối học Nho gia để chuyển sang tầm sư học đạo tiên. Hơn một năm sau, cặp đôi sinh được một bé trai kháu khỉnh và đặt tên là Trân. Cuối cùng, Tú Uyên tu luyện đắc đạo thành tiên, người dân xung quanh đều kính cẩn tôn xưng là Trần chân nhân. Một ngày nọ, xuất hiện đôi hạc trắng ngậm thư từ bầu trời bay xuống. Chân nhân cùng nàng tiên Giáng Kiều cùng con trai đều đồng loạt cưỡi hạc bay về cõi tiên. Cảm kích trước sự việc, nhân dân làng An Trạch đã dựng đền thờ phụng hai người ngay trên nền đất cũ, đặt tên là quán Bích Câu.
Thực trạng di tích và quá trình bảo tồn
Cho đến nay, thời điểm chính xác quán Bích Câu được khởi dựng vẫn chưa được xác định rõ ràng. Ngôi quán nguyên thủy từng bị tàn phá nặng nề bởi bom đạn trong suốt những năm tháng kháng chiến chống Pháp, chỉ còn sót lại phần cổng ra vào. Công trình hiện tại được nhân dân trong vùng chung tay dựng lại vào thập niên 50. Dù vậy, phần khuôn viên quán đã bị thu hẹp đáng kể do sự lấn chiếm của các cơ quan và hộ dân xung quanh.
Nhờ những giá trị văn hóa tiêu biểu, quán Bích Câu đã được Bộ Văn hoá – Thông tin chính thức xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật vào ngày 2 tháng 3 năm 1990.
