Khoảnh khắc giao thừa luôn mang lại sự thiêng liêng đặc biệt đối với người Việt Nam, khi đất trời hòa quyện để vạn vật sinh sôi nguồn năng lượng mới. Chiều ngày 30 Tết, hay còn gọi là ngày Trừ Tịch, đánh dấu thời điểm chuyển giao quan trọng giữa năm cũ và năm mới.
1. Nghi Lễ Ngày 30 Tết Và Thời Khắc Trừ Tịch
Lễ Trừ Tịch được tiến hành trọn vẹn vào thời điểm giao thừa, chính thức kết thúc giờ Hợi ngày 30 và bước sang giờ Tý mở đầu ngày Mùng Một Tết. Công việc chuẩn bị thường bao gồm việc quét dọn sạch sẽ nhà cửa, cổng ngõ, sửa sang bàn thờ cẩn thận. Chân nhang cũ sẽ được rút bớt, giữ lại một hoặc ba chân nhang đẹp nhất, thêm tro đầy bát và cắm thẳng ngay ngắn.
Đại diện gia đình thường ra nghĩa địa thắp hương tri ân Tiên tổ và họ hàng thân thiết, thành kính mời ngài về chứng giám ngày Tết cùng con cháu (lưu ý không thắp hương tại các ngôi mộ mới chôn). Các phong tục truyền thống khác như dựng cây nêu trước ngõ, dán câu đối, treo tranh Tết, thanh toán nợ nần cũ cũng được hoàn tất. Sau đó, gia chủ tiến hành làm cỗ cúng Gia thần và Gia tiên, lập bàn thờ tiễn đưa vị quan đương niên cũ đồng thời chuẩn bị nghênh đón vị quan đương niên mới.
Theo tập quán lâu đời, vào thời khắc giao thừa, mọi gia đình đều thực hiện cả lễ cúng ngoài trời lẫn cúng trong nhà. Trước giờ Tý, các nghi thức tiễn quan đương niên cũ phải hoàn tất để kịp đón quan đương niên mới trước khi bước sang giờ Tý.
2. Các Vị Hành Khiển Và Phán Quan Qua Các Năm
Mỗi năm âm lịch chịu sự cai quản của một vị quan đương niên riêng biệt, do đó việc chuẩn bị sớ tấu cùng lễ vật đòi hỏi sự cẩn trọng lớn. Hệ thống bao gồm 12 vị Hành Khiển kết hợp cùng 12 Phán Quan (các vị thần chuyên phò trợ cho Hành Khiển). Mỗi vị đảm nhận công việc dưới trần gian trong vòng một chu kỳ 12 năm sẽ lại luân phiên quay vòng.
Danh tính của 12 vị Hành Khiển và các Phán Quan tương ứng từng năm:
- Năm Tý: Chu Vương hành khiển, Thiên ôn hành binh chi thần, Lý Tào phán quan.
- Năm Sửu: Triệu Vương hành khiển, Tam thập lục thương hành binh chi thần, Khúc tào phán quan.
- Năm Dần: Nguỵ Vương hành khiển, Mộc tinh hành binh chi thần, Tiêu tào phán quan.
- Năm Mão: Trịnh Vương hành khiển, Thạch tinh hành binh chi thần, Liễu tào phán quan.
- Năm Thìn: Sở Vương hành khiển, Hoả tinh hành binh chi thần, Biểu tào phán quan.
- Năm Tỵ: Ngô Vương hành khiển, Thiên hao hành binh chi thần, Hứa tào phán quan.
- Năm Ngọ: Tuần Vương hành khiển, Thiên hao hành binh chi thần, Vương tào phán quan.
- Năm Mùi: Tông Vương hành khiển, Ngũ đạo hành binh chi thần, Lâm tào phán quan.
- Năm Thân: Tề Vương hành khiển, Ngũ miếu hành binh chi thần, Tông tào phán quan.
- Năm Dậu: Lỗ Vương hành khiển, Ngũ nhạc hành binh chi thần, Cự tào phán quan.
- Năm Tuất: Việt Vương hành khiển, Thiên bá hành binh chi thần, Thành tào phán quan.
- Năm Hợi: Lưu Vương hành khiển, Ngũ ôn hành binh chi thần, Nguyễn tào phán quan.
3. Nghi Lễ Cúng Giao Thừa Trong Nhà
Chuẩn bị lễ vật
Mâm lễ cúng giao thừa trong nhà bao gồm đầy đủ các phẩm vật sau:
- Hương hoa, vàng mã, đèn nến
- Trầu cau, rượu, bánh kẹo
- Mâm cỗ mặn ngày Tết trọn vẹn, thơm ngon, thanh khiết (tùy thuộc điều kiện chuẩn bị của mỗi gia đình)
Sau khi bày biện trang nghiêm lên bàn thờ, gia chủ thắp nến, thắp hương thơm và thành kính đọc văn khấn.
Bài văn khấn giao thừa trong nhà (Mẫu 1)
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
– Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
– Con kính lạy ngài Kim Niên Đường cai Thái tuế Chí đức Tôn thần.
– Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
– Con kính lạy các Ngài Ngũ Phương, Ngũ thổ Long Mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân cùng tất cả các vị Thần linh cai quản ở trong xứ này.
– Con kính lạy Chư gia Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Tiên linh nội ngoại họ …………………………………………
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm …………………………….
Tín chủ (chúng) con là: ………………………………………………………
Ngụ tại: …………………………………………………………………………………
Trước án kính cẩn thưa trình:
Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.
Hôm nay là ngày 30 Tết, chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên địa Tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư linh. Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị Tôn thần, liệt vị Gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị Hương linh giáng lâm án toạ, phủ thuỳ chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng luôn luôn mạnh khoẻ, mọi sự bình an, vạn sự tốt lành, gia đình hoà thuận.
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
Bài văn khấn giao thừa trong nhà (Mẫu 2)
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
– Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di lặc Tôn Phật.
– Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
– Con kính lạy Long Mạch, Táo quân, Chư vị Tôn thần.
– Con kính lạy Các cụ tổ tiên nội, ngoại chư vị Tiên linh.
Nay phút giao thừa vừa tới, giờ Tý đầu xuân, đón mừng nguyên đán, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, dâng lên trước án, cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn thần, tiến cúng Tổ tiên, đốt nén tâm hương, thành tâm kính lễ.
Chúng con xin kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài bản xứ Thần linh Thổ địa, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ Phương, Ngũ thổ, Long Mạch Tài thần, các ngài Bản gia Táo quân và chư vị thần linh cai quản ở trong xứ này giáng lâm trước hương án thụ hưởng lễ vật.
Con lại kính mời các cụ Tiên linh Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá Thúc Huynh Đệ, Cô Di, Tỷ Muội, nội ngoại Gia tộc, chư vị Hương linh, cúi xin giáng về linh sàng thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ chúng con lại kính mời vong linh các vị Tiền chủ, Hậu chủ, y thảo phụ mộc ngụ tại đất này, nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước hương án thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin các vị phù hộ độ trì cho toàn thể gia chủ chúng con năm mới tốt lành, sức khoẻ dồi dào, tân tài tân lộc, vạn sự tốt lành, vạn điều như ý.
Chúng con lễ bạc tâm thành, nhất tâm kính lễ, cúi xin phù hộ độ trì.
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
Một bài văn khấn gia tiên rước về ăn Tết khác
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
– Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy ngài Kim Niên Đương cai Thái tuế Chí đức Tôn thần, Kim niên hành binh, Công tào Phán quan.
– Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại vương.
– Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa Tôn thần.
– Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ Long Mạch Tôn thần, các ngài Tiền Chu tước, Hậu Huyền vũ, Tả Thanh Long, Hữu Bạch Hổ cùng liệt vị Tôn thần cai quản trong xứ này.
Con kính lạy Hương linh cụ: ……………………………………..
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp, năm cũ sắp qua, năm mới sắp đến.
Tín chủ (chúng) con là: ……………………………………………….
Ngụ tại: …………………………………………………………………………
Chúng con sắm sanh phẩm vật, hương hoa nước quả, kim ngân bạc vàng, trình cáo tôn thần, kính rước vong linh bản gia tiên tổ chúng con là: ……………………………………..
Có phần mộ táng tại …………………………………………………….
về với gia đình đón mừng năm mới, để cho con cháu được phụng sự trong tiết xuân thiên, báo đáp ân thâm, tỏ lòng hiếu kính. Cúi xin Tôn thần, Phủ thuỳ doãn hứa. Âm dương cách trở.
Bát nước nén hương.
Thành tâm kính lễ.
Cúi xin chứng giám, phù hộ độ trì.
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
