Cách xưng hô bằng Hán văn trong thờ cúng

1. Tứ Đại (Bậc Cụ Tổ – 4 Đời Trên)

  • Cụ Ông (Ông nội của Ông nội):
    • Gọi là: Cao tổ khảo
    • Tự xưng: Huyền tôn
  • Cụ Bà (Bà nội của Ông nội):
    • Gọi là: Cao tổ tỷ
    • Tự xưng: Huyền tôn

2. Tam Đại (Bậc Cụ – 3 Đời Trên)

2.1. Quan hệ trực tiếp

  • Cụ Ông (Bố của Ông nội):
    • Gọi là: Tằng tổ khảo
    • Tự xưng: Tằng tôn
  • Cụ Bà (Mẹ của Ông nội):
    • Gọi là: Tằng tổ tỷ
    • Tự xưng: Tằng tôn

2.2. Bàng hệ dòng Cụ (Anh, em, chị, em gái của Cụ)

  • Anh ruột của Cụ: Gọi là Tằng tổ bá khảo
  • Chị dâu (Vợ của anh ruột Cụ): Gọi là Tằng tổ bá tỷ
  • Em ruột của Cụ: Gọi là Tằng tổ thúc khảo
  • Em dâu của Cụ: Gọi là Tằng tổ thúc tỷ
  • Chị hoặc em gái ruột của Cụ: Gọi là Tằng tổ cô
  • Tự xưng (dùng chung cho các trường hợp trên): Tằng điệt tôn

3. Nhi Đại (Bậc Ông – 2 Đời Trên)

3.1. Quan hệ trực tiếp

  • Ông nội:
    • Gọi là: Tổ khảo
    • Tự xưng: Đích tôn, Hiếu tôn, Tự tôn (Nếu không phải là cháu đích tôn thì tự xưng là: Nam tôn)
  • Bà nội:
    • Gọi là: Tổ tỷ
    • Tự xưng: Đích tôn, Hiếu tôn, Tự tôn (Nếu không phải là cháu đích tôn thì tự xưng là: Nam tôn)
  • Cháu ngoại cúng Ông Bà ngoại:
    • Tự xưng: Ngoại tôn
    • Đổi danh xưng đối với Ông từ “Hiển tổ khảo” thành “Ngoại tổ khảo”

3.2. Bàng hệ dòng Ông (Anh, em, chị, em gái ruột của Ông)

  • Anh ruột của Ông: Gọi là Tổ bá khảo
  • Chị dâu của Ông (Vợ anh ruột Ông): Gọi là Tổ bá tỷ
  • Em ruột của Ông: Gọi là Tổ thúc khảo
  • Em dâu của Ông (Vợ em ruột Ông): Gọi là Tổ thúc tỷ
  • Chị hoặc em gái ruột của Ông: Gọi là Tổ cô
  • Tự xưng (dùng chung cho các trường hợp trên): Điệt tôn

3.3. Dòng Anh/Em họ của Ông (Con Chú – Con Bác với Ông)

  • Anh con nhà bác ruột của Ông: Gọi là Tùng tổ bá khảo
  • Chị dâu của Ông: Gọi là Tùng tổ bá tỷ
  • Em con nhà chú ruột của Ông: Gọi là Tùng tổ thúc khảo
  • Em dâu của Ông: Gọi là Tùng tổ thúc tỷ
  • Chị hoặc em gái con nhà bác/chú ruột của Ông: Gọi là Tùng tổ cô
  • Tự xưng (dùng chung): Tùng điệt tôn

4. Nhất Đại (Bậc Cha Mẹ & Chú Bác – 1 Đời Trên)

4.1. Quan hệ trực tiếp

  • Cha:
    • Gọi là: Hiển khảo
    • Tự xưng: Hiếu tử, Tự tử, Trưởng tử, Trưởng nam (Nếu không phải con trưởng thì xưng là: Nam, Thứ tử, Trọng nam [nếu là con thứ hai], Quý tử [nếu là con thứ ba])
  • Mẹ:
    • Gọi là: Hiển tỷ
    • Tự xưng: (Tương tự như đối với Cha)
  • Con gái cúng Cha Mẹ:
    • Tự xưng: Nữ tử

4.2. Bàng hệ dòng Cha (Anh, em, chị, em gái ruột của Cha)

  • Bác ruột (Anh của Cha): Gọi là Bá khảo
  • Bác dâu (Vợ bác ruột): Gọi là Bá tỷ
  • Chú ruột (Em của Cha): Gọi là Thúc khảo
  • Thím dâu (Vợ chú ruột): Gọi là Thúc tỷ
  • Cô (Chị hoặc em gái ruột của Cha): Gọi là Cô hoặc Thân cô
  • Tự xưng: Nam điệt hoặc Điệt (Nếu là cháu gái cúng thì xưng là: Điệt nữ)

4.3. Dòng Bác/Chú họ của Cha (Con của anh/em ruột Ông)

  • Bác (Con của anh ruột Ông): Gọi là Tùng bá khảo
  • Bác dâu: Gọi là Tùng bá tỷ
  • Chú (Con của em ruột Ông): Gọi là Tùng thúc khảo
  • Thím dâu: Gọi là Tùng thúc tỷ
  • Cô (Con của anh/em ruột Ông): Gọi là Tùng cô
  • Tự xưng (dùng chung): Tùng điệt

4.4. Dòng Bác/Chú họ xa của Cha (Cháu của anh/em ruột Cụ)

  • Bác (Cháu của anh ruột Cụ): Gọi là Tái tùng bá khảo
  • Bác dâu: Gọi là Tái tùng bá tỷ
  • Chú (Cháu của em ruột Cụ): Gọi là Tái tùng thúc khảo
  • Thím dâu: Gọi là Tái tùng thúc tỷ
  • Cô (Cháu của anh/em ruột Cụ): Gọi là Tái tùng cô
  • Tự xưng (dùng chung): Tái tùng điệt

5. Bằng Hàng (Ngang Hàng – Anh, Chị, Em, Vợ)

5.1. Vợ

  • Gọi là: Thê (Tùy trường hợp người cúng gọi là Thê, Ái thê…)
  • Tự xưng: Lương phu

5.2. Anh, chị, em ruột

  • Anh ruột:
    • Gọi là: Bảo huynh, Hiển huynh (Nếu là anh trưởng thì gọi là Trưởng huynh)
    • Tự xưng: Đệ (hoặc Hiển đệ)
  • Chị dâu: Gọi là Tẩu (Nếu là chị dâu trưởng thì gọi là Đại tẩu)
  • Chị ruột: Gọi là Bảo tỷ
  • Em ruột:
    • Gọi là: Bảo đệ, Đệ
    • Tự xưng: Trưởng huynh, Huynh (Nếu không phải là anh trưởng thì xưng: Huynh, Hiển huynh)
  • Em dâu: Gọi là Tẩu
  • Em gái ruột: Gọi là Bảo muội

5.3. Anh, chị, em họ (Con Chú – Con Bác)

  • Anh con nhà bác ruột:
    • Gọi là: Tùng huynh
    • Tự xưng: Tùng đệ
  • Chị dâu: Gọi là Tùng tẩu
  • Chị con nhà bác ruột: Gọi là Tùng tỷ
  • Em con nhà chú ruột:
    • Gọi là: Tùng đệ
    • Tự xưng: Tùng huynh
  • Em dâu: Gọi là Tùng tẩu
  • Em gái con nhà chú ruột: Gọi là Tùng muội

5.4. Anh, chị, em họ (Cháu của anh/em ruột Ông)

  • Anh (Cháu anh ruột Ông):
    • Gọi là: Tái tùng huynh
    • Tự xưng: Tái tùng đệ
  • Chị dâu: Gọi là Tái tùng tẩu
  • Chị (Cháu anh ruột Ông): Gọi là Tái tùng tỷ
  • Em (Cháu em ruột Ông):
    • Gọi là: Tái tùng đệ
    • Tự xưng: Tái tùng huynh
  • Em dâu: Gọi là Tái tùng tẩu
  • Em gái (Cháu em ruột Ông): Gọi là Tái tùng muội

5.5. Anh, chị, em họ (Chắt của anh/em ruột Cụ)

  • Anh (Chắt anh ruột Cụ):
    • Gọi là: Tam tùng huynh
    • Tự xưng: Tam tùng đệ
  • Chị dâu: Gọi là Tam tùng tẩu
  • Chị (Chắt anh ruột Cụ): Gọi là Tam tùng tỷ
  • Em (Chắt em ruột Cụ):
    • Gọi là: Tam tùng đệ
    • Tự xưng: Tam tùng huynh
  • Em dâu: Gọi là Tam tùng tẩu
  • Em gái (Chắt em ruột Cụ): Gọi là Tam tùng muội

Quy tắc lưu ý khi cúng các Bà (Trường hợp Ông/Cụ có nhiều vợ)

Trường hợp Ông hoặc Cụ có hơn một bà:

  • Đối với Cụ bà thứ nhất: Thêm “chính thất” vào sau tôn xưng (Ví dụ: Đổi “Tổ tỷ” thành “Tổ chính thất”).
  • Phải xem gia phổ để xác định người vợ thứ hai, thứ ba là Kế hay Thứ:
    • Nếu là Kế: Thêm “kế thất” vào sau tôn xưng.
    • Nếu là Thứ: Thêm “thứ thất” vào sau tôn xưng.
  • Cách tự xưng của người cúng không thay đổi dù là con cháu của cụ bà nào.