Thời điểm khởi đầu năm mới âm lịch mang ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng đối với mỗi gia đình Việt Nam. Khi tiết trời đông lạnh giá qua đi, khí xuân ấm áp tràn về, muôn vật đều sinh sôi đổi mới. Vào ngày đầu xuân Nguyên Đán, gia chủ thường chuẩn bị lễ vật thành kính thắp hương bái cúng chư vị Tôn thần, cầu mong một năm mới an khang, hanh thông và tài lộc.
Nội Dung Văn Khấn Thần Linh Ngày Mùng 1 Tết
Dưới đây là lời khấn cổ truyền được dùng khi cúng Thần linh tại gia vào sáng mùng 1 Tết:
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
– Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
– Con kính lạy Phật Trời, Hoàng thiên Hậu Thổ.
– Con kính lạy Chư vị Tôn thần.
Tín chủ (chúng) con là: [Họ và tên gia chủ]
Ngụ tại: [Địa chỉ gia đình đang sinh sống]
Hôm nay là ngày mùng Một tháng Giêng năm [Năm âm lịch], đúng dịp Tết Nguyên Đán đầu xuân, xua tan không khí giá lạnh mùa đông, khí tiết hung nhiệt tan biến, đón chào xuân mới Nguyên Đán, mưa hòa gió thuận thấm nhuần, muôn loài tưng bừng đổi mới.
Nhân ngày đầu năm mới, tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, cơm canh cùng các lễ vật bày biện trước án, kính dâng lên Thiên thần. Cúi xin Đức Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành và thụ hưởng lễ vật. Nguyện cầu cho toàn thể gia quyến chúng con luôn dồi dào sức khỏe, an khang thịnh vượng. Nhờ ơn Đương cảnh Thành hoàng và độ trì của chư vị Tôn thần bản xứ, giúp gia chủ năm mới tấn tài tấn lộc, gặp nhiều may mắn, giải trừ tai nạn. Từ đầu năm đến giữa năm, từ giữa năm đến cuối năm, sự nghiệp luôn hanh thông, cầu được ước thấy, nguyện vọng đều thành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chư vị chứng giám và phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Các Tập Quán Và Nghi Lễ Dân Gian Trong Dịp Tết Nguyên Đán
1. Lịch trình hoạt động từ mùng 2 đến mùng 7 Tết
Sau ngày mùng 1 cúng gia tiên và Thần linh tại nhà, từ ngày mùng 2 và mùng 3, mọi người bắt đầu đi chúc Tết bà con họ hàng, xóm giềng hoặc đến chùa, đền, từ đường để lễ bái cầu may mắn, tài lộc và thưởng ngoạn cảnh xuân.
Từ ngày mùng 4 trở đi, các gia đình sẽ chọn ngày lành để làm lễ hóa vàng tiễn đưa Tổ tiên. Trong khoảng thời gian từ ngày 10 đến ngày 20 tháng Giêng, tại các đền, miếu thường tổ chức lễ tế xuân. Nếu nhà nào có dựng cây nêu thì sẽ chọn ngày tốt trong tuần đầu tiên của tháng (tháng có ba tuần: tuần đầu, tuần giữa, tuần cuối) để hạ nêu. Lễ hạ nêu còn có tên gọi khác là lễ hóa vàng hoặc Tết Khai hạ, đánh dấu thời điểm bế mạc kỳ Tết Nguyên Đán.
2. Ý nghĩa phong tục “Nhân nhật” và chiêm thời tiết đầu năm
Theo quan niệm cổ xưa, ngày mùng 7 tháng Giêng được coi là ngày của loài người (gọi là Nhân nhật). Sách “Phương sóc chiêm thú” cùng một số tài liệu địa chí ghi chép lại quy luật tương ứng của 8 ngày đầu năm như sau:
- Mùng 1: Ngày của Gà
- Mùng 2: Ngày của Chó
- Mùng 3: Ngày của Lợn
- Mùng 4: Ngày của Dê
- Mùng 5: Ngày của Trâu
- Mùng 6: Ngày của Ngựa
- Mùng 7: Ngày của Người (Nhân nhật)
- Mùng 8: Ngày của Thóc lúa
Đầu năm còn có tục hỏi tiết tiết khí. Nếu các ngày này thời tiết quang đãng, đẹp trời thì người và vật trong năm sẽ khỏe mạnh, tránh được dịch bệnh, mùa màng bội thu. Ngược lại, nếu thời tiết âm u, mưa gió thì được xem là điềm xấu, cần chú ý phòng tránh. Sau khi hoàn tất lễ tạ, người xưa hạ cây nêu, tổ chức ăn uống mừng xuân, đặc biệt là uống rượu “bách giải” để xua đuổi bệnh tật, đốt pháo xua tà ma và cắm cành đào để trừ điều quái dị.
Thời nay, việc hóa vàng không nhất thiết phải đợi đúng ngày mùng 7 tháng Giêng mà thường được tiến hành sớm hơn để phù hợp với hoàn cảnh sống và thời gian làm việc. Quan trọng nhất là có lễ tạ dâng lên Gia tiên, Gia thần và chư vị Phật Thánh để bày tỏ lòng thành, mong nhận được sự âm phù cho gia đình khỏe mạnh, công tác và kinh doanh phát đạt.
Nghi Thức Sắm Lễ Và Duy Trì Đèn Hương Ngày Tết
1. Quy định về duy trì lễ vật trên bàn thờ
Theo phong tục truyền thống, việc thắp đèn hương trên bàn thờ phải duy trì liên tục từ ngày đầu năm cho đến khi làm lễ tạ. Ngoại trừ các món dễ hư hỏng như xôi, thịt…, các lễ vật khác đều phải giữ nguyên trên bàn thờ cho đến khi hóa vàng mới được hạ xuống. Người xưa tin rằng trong suốt dịp Tết, chư vị Thần minh và Tổ tiên luôn ngự trên bàn thờ, việc để tắt đèn hương hoặc hạ lễ vật trước khi làm lễ tạ bị coi là hành vi bất kính.
2. Mâm sắm lễ tạ năm mới đầy đủ
Lễ vật dâng cúng trong lễ tạ đầu năm bao gồm các vật phẩm tinh khiết sau:
- Hương, hoa tươi, nước sạch, mâm ngũ quả
- Trầu cau
- Rượu trắng
- Đèn hoặc nến
- Lễ ngọt, bánh kẹo
- Mâm cỗ mặn: Xôi, gà luộc, bánh chưng và các món ăn đặc trưng ngày Tết đầy đủ, tươm tất.
Lưu ý khi hóa vàng: Sau khi làm lễ tạ xong, phần vàng mã và tiền tệ của Gia thần cần được hóa trước, sau đó mới hóa phần vàng mã của Tổ tiên để tránh nhầm lẫn.
