Phong Tục Du Xuân Và Nghi Thức Lễ Hóa Vàng (Tết Khai Hạ)
Tập tục đi chúc Tết và ngày Nhân nhật
Bắt đầu từ ngày mồng 2 và mồng 3 Tết, mọi người thường khởi hành đi chúc Tết họ hàng, anh em, hàng xóm láng giềng hoặc thăm viếng đền, chùa, từ đường để cầu may mắn, tài lộc. Nhiều người chọn vãn cảnh tại các không gian tâm linh nhằm tìm kiếm sự thanh tịnh.
Theo phong tục cổ truyền, từ khoảng ngày mồng 10 đến ngày 20 đầu năm thường diễn ra lễ tế xuân ở đền, miếu. Đáng chú ý, ngày mồng 7 tháng Giêng được coi là ngày của loài người (ngày Nhân nhật). Dựa trên ghi chép từ sách “Phương sóc chiêm thú” và các địa chí, trật tự các ngày đầu năm ứng với muôn loài như sau: mồng 1 là ngày gà, mồng 2 là ngày chó, mồng 3 là ngày lợn, mồng 4 là ngày dê, mồng 5 là ngày trâu, mồng 6 là ngày ngựa, mồng 7 là ngày người và mồng 8 là ngày thót lúa.
Xưa kia còn có tục hỏi bói đầu năm. Nếu những ngày này thời tiết đẹp, ấm áp thì người và vật khỏe mạnh, tránh được dịch bệnh, mùa màng bội thu. Ngược lại, nếu thời tiết u ám, mưa gió thì báo hiệu điềm xấu, cần chủ động phòng tránh. Sau lễ tạ, gia đình sẽ hạ cây nêu, tụ họp ăn uống, uống rượu “bách giải” trừ bệnh tật, đốt pháo xua tà khí và cắm cành đào trừ quái dị.
Tục hóa vàng tiễn gia tiên ngày nay
Hiện nay, thời điểm hóa vàng không bắt buộc phải diễn ra vào đúng ngày mồng 7 tháng Giêng. Tùy thuộc vào hoàn cảnh sống và lịch công tác, các gia đình có thể làm lễ tiễn gia tiên sớm hơn từ ngày mồng 4 Tết. Điều quan trọng nhất là gia chủ làm lễ tạ thành kính gửi đến Gia tiên, Gia thần cùng chư vị Phật Thần, cầu mong sự âm phù hộ trì cho sức khỏe, công việc và đường buôn bán thuận lợi.
Trong suốt những ngày Tết, nhang đèn trên bàn thờ cần giữ duy trì liên tục cho đến khi hoàn tất lễ tạ. Các vật phẩm dâng cúng (ngoại trừ xôi, thịt dễ hỏng) đều phải giữ nguyên trên án thờ, đợi sau khi hóa vàng mới hạ lễ. Quan niệm dân gian chỉ ra rằngThần minh và Gia tiên luôn ngự trên bàn thờ trong dịp Tết, việc tắt đèn hương hay hạ lễ trước lễ tạ bị coi là thiếu kính trọng.
Khi tiến hành hóa vàng, vàng mã của Gia thần cần được đốt trước, sau đó mới hóa phần vàng mã của Tổ tiên để tránh nhầm lẫn.
4. Sắm Lễ Và Văn Khấn Lễ Tạ (Hóa Vàng)
Mâm lễ tạ ngày Tết bao gồm:
- Hương, hoa tươi, nước sạch, mâm ngũ quả.
- Trầu cau, rượu.
- Đèn thắp hoặc nến.
- Lễ ngọt, bánh kẹo.
- Mâm cỗ mặn: Xôi, gà luộc, bánh chưng cùng các món ăn đặc trưng ngày Tết đầy đủ, sạch sẽ.
Bài văn khấn lễ tạ (Tết Khai hạ):
Kính lạy ngài Đương niên Đại Vương, ngài Phán quan.
Kính lạy đức bản cảnh Thành hoàng cùng các ngài Thổ địa, Táo Quân, Long mạch Tôn thần.
Lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ. Các vị Cô Di, Tỷ muội, Thúc Bá Huynh Đệ nội, ngoại…Hôm nay là ngày… tháng Giêng năm…
Tín chủ chúng con… ở tại tỉnh… huyện (thành phố)… Xã (phường)… thôn (phố)…Nhân lễ hóa vàng (tết Khai hạ) chúng con thành tâm sửa lễ gồm hương hoa, trà tửu, phù lưu, quả phẩm cùng lễ mặn, kim ngân minh uy (vàng mã) cung trần trước án, kính cáo, kính thỉnh chư vị giá lâm:
Tiệc xuân đã mãn
Nguyên Đán đã qua.
Nay xin lễ tạ Tôn thần
Lễ tiễn Tiên linh về âm giới.
Kim ngân xin thiêu hóa
Gọi chút lòng trước chư vị tọa tiền.Kính xin chư vị:
Lưu phúc lưu ân
Phù hộ độ trì
Cháu con nội ngoại
Gia cảnh bình an
Toàn gia thịnh vượng.Tâm thành lễ bạc kính dâng, lượng cả xét soi, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
