Khám Phá Đình Hạ Yên Quyết (Đình Cót): Di Tích Kiến Trúc Nghệ Thuật Độc Đáo

Đình Hạ Yên Quyết còn có tên gọi dân gian là đình Cót, tọa lạc tại thôn Hạ Yên Quyết, thuộc phường Yên Hoà, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội. Ngôi đình này được dựng lên làm nơi thờ phụng các vị thần: Cao Sơn, Quý Minh và Lý Phật Tử. Công trình sở hữu quy mô bề thế cùng dáng vẻ cổ kính, mang kết cấu hình chữ công và tọa lạc trên một khu đất cao ráo, rộng rãi, thoáng mát nằm ở rìa làng Hạ Yên Quyết. Từ xưa, ca dao địa phương đã có câu ca ngợi cảnh sắc nơi đây:

Đình làm trên mắt hoàng xù
Có gò con nhái nhảy qua bên ngoài.

Kiến trúc cổng tam quan và đại bái

Ngôi đình xây theo hướng Nam, bao gồm các hạng mục chính như tam quan, đại bái, trung cung và hậu cung. Hệ thống tam quan được dựng dàn trải theo chiều rộng, tạo sự cân xứng với kiến trúc đình nằm trên gò con nhái. Ở khu vực giữa có hai trụ cột biểu lớn cách nhau 5,8m, chiều cao trụ đạt 12m, phần đỉnh trụ đắp nổi hình bốn con phượng và rồng quay về bốn hướng; phần thân dưới có dạng lồng đèn, bốn mặt đắp hình tứ linh bao gồm long, lân, quy, phượng. Nối liền với trụ biểu bên phải là bức bình phong đắp nổi hình con thanh long, phía bên trái là hình bạch hổ. Tiếp giáp với bình phong là mái tam quan nhỏ làm theo kiểu chồng diêm, kết cấu 2 tầng 8 mái và sử dụng mái giả ngói ống.

Khu vực đại bái là nếp nhà gồm 3 gian 2 dĩ, được xây theo kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài, phần bờ nóc đắp tạo hình chữ đinh; hai đầu đốc mái đắp nổi hình rồng với miệng ngậm bờ nóc, bốn góc đao mái đắp nổi hình bốn con rồng uốn lượn. Bên trong, bộ khung nhà gồm 6 bộ vì thực hiện theo lối thượng chồng giường, hạ kẻ chuyển kết hợp bẩy hiên, mái phân thượng tứ hạ ngũ, các cột gỗ tạo kiểu thượng thu hạ thách. Công tác trang trí kiến trúc tập trung chủ yếu vào các bức cốn mê với những đề tài quen thuộc như rồng ổ, rồng cuốn thủy, long li quy phượng, cùng tùng cúc trúc mai. Bốn đầu dư ở gian giữa được chạm lộng tinh xảo kết hợp chạm nổi hình rồng, các bẩy hiên chạm nổi hình hoa lá mềm mại.

Trung cung, hậu cung và giá trị di sản

Tòa trung cung được nối liền với đại bái thông qua một gian nhỏ, phần trần phía trên đổ bê tông xi măng, bên trong gồm 3 gian với hai hàng chân cột, bộ vì làm theo kiểu chồng giường giá chiêng kết hợp cột tròn. Mảng trang trí ở đây khá đơn giản, chủ yếu tập trung vào hai bức cốn phía trong mang đề tài rồng ổ. Khu vực hậu cung là nếp nhà 3 gian 2 chái, thiết kế chạy ngang tạo thành tổng thể chữ công. Các vì kèo làm theo kiểu thượng chồng giường, giá chiêng, cột trốn; mái lợp ngói mũi hài, bờ nóc đắp hình rồng. Hạng mục trang trí ở hậu cung rất tối giản, chủ yếu thiên về kỹ thuật bào trơn đóng bén truyền thống.

Nhờ những giá trị đặc biệt về mặt lịch sử cũng như nghệ thuật kiến trúc, đình Hạ Yên Quyết đã chính thức được Bộ Văn hoá – Thông tin ra quyết định xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia vào ngày 10 tháng 3 năm 1994.