Đình Hà Hương Đông Anh: Nơi Thờ Hai Vị Thành Hoàng Thời Hùng Vương Cùng Kiến Trúc Hậu Lê Độc Đáo

Đình Hà Hương còn được dân gian gọi bằng cái tên thân thuộc là đình Giỗ Hương, tọa lạc tại thôn Hà Hương, xã Liên Hà, huyện Đông Anh, Hà Nội. Ngôi đình là chốn linh thiêng thờ phụng hai vị thành hoàng từng có công lớn dưới triều đại Vua Hùng Vương thứ 6, đó là Thiên Uy đại vương và Minh Uy đại vương.

Thần tích và công trạng của hai vị thành hoàng

Theo ngọc phả ghi lại, hai ông từng có tài năng chữa bệnh cứu dân, được Vua Hùng phong làm Khâm Thiên đại tướng quân và Minh Nghị triều chính. Không những thế, khi giặc Xích Tị (giặc mũi đỏ) xâm lấn, cặp đôi danh tướng này tiếp tục thể hiện tài thao lược khi cầm quân dẹp giặc, được ban các chức danh Thiết chế đại tướng quân và Tham tán mưu sự đại tướng quân. Đặc biệt, với những đóng góp xuất sắc trong việc trị nước, hai ông tiếp tục được phong làm Tổng binh quốc sự đại tướng quân. Khi Thánh Gióng dấy binh đánh giặc Ân, hai ông cũng kề vai sát cánh góp sức lớn lao. Dẹp xong giặc, noi gương Thánh Gióng, cả hai không về triều nhận bổng lộc mà cùng nhau lên núi về trời, để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho người dân quê hương Hà Hương.

Vua Hùng vô cùng cảm động trước công lao to lớn ấy nên đã ban tiền của để tu sửa lại cung hội đồng (nay là đình) ở thôn Hà Hương do chính hai ông từng dựng trước đó để làm nơi thờ tự. Nhà vua còn cắt cử ruộng hương hỏa, ban sắc quốc tế hàng năm, đồng thời sắc phong cả hai là thượng đẳng phúc thần. Người anh được truy phong là Thiên Uy đại vương, người em là Minh Uy đại vương. Sang thời Lê, triều đình cho làm cầu (giá ngự), ban cờ “lệ triều quốc tế” cùng bộ lễ để đại diện nhà vua tế lễ định kỳ mỗi năm một lần.

Lịch sử xây dựng và kiến trúc nghệ thuật

Căn cứ vào thần tích, đình được khởi dựng từ thời Vua Hùng thứ 6. Dựa trên bố cục cấu trúc cùng nghệ thuật trang trí, công trình mang đậm dấu ấn phong cách thời hậu Lê từ thế kỷ 18. Đến những năm đầu triều Nguyễn vào thế kỷ 19, phần đại bái được tu sửa và nhà tiền tế được dựng thêm ở phía trước. Tổng thể mặt bằng kiến trúc theo kiểu chữ công, quay về hướng tây-nam, bao gồm tòa đại đình và hậu cung (tiền tế đã bị phá hủy trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp).

Tòa đại đình gồm 5 gian và 2 dĩ, được nâng đỡ bởi 48 cột gỗ đặt trên các chân tảng đá tròn. Phần mái vươn 4 góc đao cân đối, uyển chuyển. Hậu cung gồm 3 gian với 4 bộ vì đặt song song với đại đình, kết nối qua nhà cầu và cấu trúc theo kiểu “chồng giường”. Khu vực xung quanh gian giữa có ván che ba mặt tạo thành khám thờ. Phần trần nổi bật với màn giếng trang trí hoa văn tinh tế, ván hậu vẽ hình tứ linh cùng hình ảnh quan văn, quan võ đứng chầu ở hai bên.

Kho tàng hiện vật quý giá và giá trị di tích

Đình Hà Hương hiện nay vẫn gìn giữ được vô số cổ vật giá trị bằng gỗ, giấy, vải, gốm sứ và kim loại. Đáng chú ý nhất là bộ sưu tập gồm 53 đạo sắc phong có niên đại kéo dài từ năm 1629 đến năm 1995, cùng với hệ thống hương án, hoành phi, câu đối, long ngai và bài vị cổ kính.

Nhờ những giá trị lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đặc biệt, Đình Hà Hương đã được Bộ Văn hóa – Thông tin chính thức công nhận và xếp hạng di tích lịch sử kiến trúc vào ngày 21 tháng 1 năm 1989.