Theo lệ xưa, những ngày cuối năm có một nghi lễ được nhiều gia đình, dòng họ duy trì là lễ Chạp, hay còn gọi là lễ tạ tổ tiên cuối năm. Trong điều kiện thời tiết ở Việt Nam, việc tảo mộ thường được thực hiện vào dịp Chạp, khi năm cũ sắp hết và Tết Nguyên đán đang đến gần.
Lễ Chạp và tục tảo mộ cuối năm
Mỗi gia đình có thể làm lễ Chạp riêng. Bên cạnh đó, nhiều dòng họ còn tổ chức một ngày lễ chung cho con cháu trong họ, thường gọi là lễ Chạp họ.
Thời điểm tổ chức Chạp họ không hoàn toàn giống nhau giữa các dòng họ. Việc chọn ngày cũng tùy theo lệ riêng của từng nơi, nhưng nhìn chung đều diễn ra vào những tháng cuối năm, đặc biệt là trong tháng Chạp.
Tháng Chạp thường là lúc thời tiết khô ráo hơn, thuận tiện cho việc đi lại, dọn dẹp và sửa sang phần mộ. Sau những tháng mưa lũ, đất quanh mộ có thể bị xói lở, cỏ cây mọc um tùm hoặc phần mộ có những chỗ hư hỏng cần tu sửa. Vì thế, lễ Chạp ở nhiều nơi thường gắn với việc tảo mộ.
Vì sao trước khi sửa mộ phải làm lễ Chạp?
Việc dọn dẹp hay sửa sang phần mộ không chỉ bắt đầu bằng việc phát cỏ, quét đất hoặc xây sửa. Theo lệ truyền thống, trước khi động vào phần mộ của tổ tiên, gia đình thường làm nghi lễ Chạp mộ để bày tỏ lòng tôn kính và xin phép tổ tiên.
Nghi lễ này được tiến hành trước công việc tảo mộ, như một lời thưa gửi với người đã khuất rằng con cháu về thăm nom, dọn dẹp và chăm sóc nơi an nghỉ của ông bà, tổ tiên.
Chạp mộ thường làm những việc gì?
Phần việc chính của Chạp mộ là chăm nom lại phần mộ sau một năm. Con cháu có thể phát quang cỏ dại, dọn sạch đất đá và những thứ rác bẩn xung quanh, kiểm tra phần xây dựng của ngôi mộ rồi sửa sang những chỗ bị xuống cấp.
Trường hợp phần mộ đã hư hỏng nhiều hoặc không còn phù hợp thì có thể tiến hành tu tạo, sửa chữa, thậm chí xây lại ngôi mộ mới cho tổ tiên nếu gia đình thấy cần thiết.
Như vậy, tục Chạp mộ cuối năm vừa là một nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên, vừa là dịp để con cháu chăm nom phần mộ sau một năm mưa nắng. Công việc tuy giản dị nhưng gắn với nếp nhà và lệ riêng của từng gia đình, từng dòng họ.
