Hiện nay, không ít gia đình đặt một đôi Song Bình ở hai bên ban thờ, thậm chí có nhà còn chọn đôi bình cao vượt quá chiều cao của bàn thờ. Nhiều người cho rằng Song Bình là vật thờ cần phải có, nên khi sắm đồ thờ thường mặc nhiên đưa một đôi bình vào ban thờ.
Tuy nhiên, cách hiểu này chưa hẳn đúng với nguồn gốc và ý nghĩa ban đầu của vật phẩm. Việc đưa Song Bình vào không gian thờ cúng một cách tùy tiện có thể làm thay đổi công năng vốn có của đồ thờ, đồng thời dẫn đến những quan niệm tâm linh chưa chính xác được truyền từ đời này sang đời khác.
Nguồn gốc của bình ngọc trong quan niệm thờ cúng xưa
Theo những quan niệm cổ được ghi chép trong Nguyên Chi Lãng – Hoàng Ngọc Tuy Thời đại, trong các nghi lễ tế trời đất, thánh thần và thần quỷ, hai phẩm vật được tôn quý là Ngọc và Bạch (Rùa). Những vật này được xem như phương tiện có khả năng thông linh.
Từ quan niệm đó, phong thủy Đạo giáo và phong thủy dân gian về sau phát triển việc sử dụng ngọc quy trong các nghi lễ. Trong số đó có những chiếc bình ngọc hoặc bình ngọc được gọi là Bình Chiêu Thị Tiến Bảo.
Những chiếc bình này thường được đặt trên ban thờ, ở vị trí Hương Án trong trường hợp ban thờ ba lớp. Ý nghĩa của chúng gắn với mong cầu tài lộc, phú quý chứ không đơn thuần là một món đồ dùng để trang trí.
Từ Bình Chiêu Tài, Tụ Tiền Bảo đến những chiếc bình thờ dân gian
Trong dân gian, hình thức của những chiếc bình này dần được giản lược. Bình Chiêu Tài, Tụ Tiền Bảo có thể được thể hiện bằng những chiếc bình gốm sứ với hoa văn phong phú, mang ý nghĩa tượng trưng cho sự giàu sang và vinh hiển.
Khi quá trình hình thành ban thờ ngày càng đơn giản, chiếc Bình Chiêu Tài, Tụ Tiền Bảo nói trên dần được biến thành một cặp đôi để bài trí cho cân đối hai bên.
Sự thay đổi này còn chịu ảnh hưởng của quá trình giao thoa văn hóa. Khi văn hóa trang trí và quan niệm thẩm mỹ phương Tây du nhập, hình thức của những chiếc bình tiếp tục được biến đổi, trong khi ý nghĩa phong thủy ban đầu dần bị lu mờ.
Vì sao hình thành quan niệm đặt đôi Song Bình?
Từ sự biến đổi về hình thức và công năng đó, dần hình thành cách bài trí một cặp bình đối xứng trên ban thờ. Sau này, có người suy diễn từ hình thức ấy và cho rằng trong không gian thờ cúng nên đặt một đôi Song Bình ngoại cỡ, thậm chí đặt ở vị trí trung tâm.
Đây chính là chỗ cần phân biệt rõ giữa vật phẩm có nguồn gốc và công năng nhất định với đồ thờ được sử dụng chủ yếu để tạo sự cân đối, đẹp mắt.
Không phải cứ một vật phẩm từng xuất hiện trong nghi lễ hoặc phong thủy thì khi đưa vào ban thờ gia đình đều có thể đặt ở bất kỳ vị trí nào, kích thước nào và thời điểm nào.
Bình Chiêu Tài, Tụ Tiền Bảo không phải cứ muốn đặt đâu cũng được
Theo quan niệm phong thủy thuật, việc sử dụng Bình Chiêu Tài, Tụ Tiền Bảo không thể tùy tiện. Vật phẩm này phải tuân theo những quy tắc nhất định về vị trí, phương hướng và thời gian kích hoạt.
Vì vậy, nếu chỉ dựa vào hình thức của những chiếc bình rồi đưa một đôi Song Bình ngoại cỡ vào không gian thờ cúng, việc bài trí ấy có thể không còn đúng với ý nghĩa ban đầu.
Đặc biệt, khi đôi bình được đặt quá lớn, chiếm phần chính giữa hoặc trở thành vật gây chú ý nhất trên ban thờ, không gian thờ cúng dễ bị chuyển từ sự tôn nghiêm sang thiên về trang trí. Khi đó, vật phẩm vốn chỉ có ý nghĩa hỗ trợ về mặt phong thủy lại vô tình lấn át những đối tượng thờ chính.
Đồ thờ đẹp chưa chắc đã đúng cách bài trí
Ban thờ là nơi thờ thần linh, tổ tiên và gia tiên của mỗi gia đình. Vì vậy, khi lựa chọn đồ thờ, không nên chỉ nhìn vào việc bộ đồ có đẹp, lớn hay đầy đủ hay không.
Một đôi Song Bình cân đối, hoa văn đẹp có thể làm ban thờ trông bề thế hơn. Nhưng nếu kích thước quá lớn, đặt sai vị trí hoặc sử dụng chỉ vì nghĩ rằng “ban thờ phải có Song Bình”, thì cái đẹp về hình thức chưa chắc đồng nghĩa với đúng về ý nghĩa thờ cúng.
Đồ thờ truyền thống vốn có nguồn gốc, công năng và vị trí riêng. Hiểu được điều đó rồi mới tính đến chuyện bài trí sao cho đẹp mắt. Làm ngược lại, rất dễ biến những vật phẩm vốn có ý nghĩa riêng thành đồ trang trí đơn thuần.
Cẩn trọng khi đưa Song Bình vào không gian thờ cúng
Việc đặt Song Bình trên ban thờ vì thế cần được cân nhắc kỹ, nhất là với những ban thờ có quy mô nhỏ hoặc không gian thờ gia đình. Không nên mặc nhiên xem đôi bình là vật bắt buộc phải có, càng không nên chạy theo những bộ đồ thờ có kích thước quá lớn chỉ để tạo cảm giác đầy đặn, bề thế.
Quan trọng hơn cả là phải hiểu đúng nguồn gốc và công năng của từng món đồ. Bình Chiêu Tài, Tụ Tiền Bảo vốn có những nguyên tắc riêng về vị trí, phương hướng và thời gian sử dụng. Khi đưa chúng vào ban thờ, cần tránh biến một vật phẩm mang tính phong thủy thành vật chiếm vị trí trung tâm của không gian thờ cúng.
Giữ được sự trang nghiêm của ban thờ cũng là giữ cho đồ thờ đúng với ý nghĩa vốn có của nó. Một ban thờ không cần quá nhiều đồ mới gọi là đầy đủ; điều đáng quý là mỗi vật được đặt vào đúng chỗ, đúng mục đích và không làm mất đi vị trí của đối tượng được thờ phụng.
