Hợp tự là gì? Hai hình thức hợp tự trong thờ cúng tổ tiên

Hợp tự có thể hiểu là việc đưa linh vị của những người đã khuất trong dòng họ về nhà thờ họ hoặc nhà thờ chi để cùng thờ phụng. Đây là một hình thức tổ chức việc thờ cúng chung, thay vì mỗi người đã khuất tiếp tục được thờ riêng tại từng gia đình.

Hợp tự trong nhà thờ họ và nhà thờ chi

Trong truyền thống thờ cúng tổ tiên, có hai cách thực hiện hợp tự, tương ứng với hai cách tổ chức Từ đường.

Cách thứ nhất: Hợp tự sau khi đã hết thời gian thờ riêng

Ở cách này, sau khi một vị tổ tiên đã hết thời gian được thờ riêng, tức đã đến thời điểm thân tận, gia đình vẫn thờ đủ bốn đời gồm Khảo, Tổ, Tằng Tổ và Cao Tổ. Đến đời thứ năm thì thực hiện “ngũ đại mai Thần chủ”, sau đó linh vị được đưa về Từ đường của chi, ngành hoặc Đại Tông để thờ chung.

Điểm cần lưu ý là trong nhà thờ họ theo hình thức này, chỉ Thần chủ của Thủy Tổ được giữ lại để thờ lâu dài. Các Bài vị của những tông nhân khác đã được chôn trước khi thực hiện hợp tự.

Vì vậy, chữ “rước” ở đây chủ yếu mang ý nghĩa tượng trưng. Không nên hiểu đơn giản là đem nguyên Bài vị hay Thần chủ của từng người từ gia đình về nhà thờ họ.

Cách thứ hai: Đưa linh vị về nhà thờ họ sau khi qua đời

Ở hình thức thứ hai, khi một thành viên trong dòng họ, gọi là tông nhân, qua đời và đã hết vòng tang, không kể người đó thuộc thế thứ nào, linh vị đều có thể được đưa về nhà thờ họ để thờ chung tại Từ đường.

Thần chủ, Bài vị được sắp đặt theo ngôi thứ trong dòng họ. Đến ngày húy kỵ của vị nào thì linh vị của vị đó được rước vào hàng giữa theo quy định.

Cách tổ chức này khiến nhà thờ họ trở thành nơi thờ chung các chân linh của cả dòng họ, thay vì chỉ thờ một số đời tổ tiên theo cách thứ nhất.

Hình thức hợp tự này xuất hiện từ khi nào?

Theo nội dung tư liệu, hình thức hợp tự thứ hai khá mới, được cho là chỉ xuất hiện vào khoảng đầu thế kỷ XX. Tuy vậy, cách làm này lại khá phổ biến ở Bắc Trung Quốc, nơi các dòng họ thường sống tập trung trong cùng một địa bàn.

Trong trường hợp đó, nhà thờ họ có thể được xem như một nơi thờ chung các chân linh của cả cộng đồng dòng họ. Những người đã khuất, dù thuộc các thế hệ khác nhau, đều có thể được đưa về đây để cùng phụng thờ.

Hợp tự trong phạm vi gia đình

Ngoài hợp tự ở nhà thờ họ hoặc nhà thờ chi, còn có một hình thức khác: đưa linh vị của người đã mất ở nơi thờ vọng về bàn thờ gia tiên trong những dịp tế lễ.

Cách này cũng có thể xem là một dạng hợp tự, nhưng phạm vi chỉ giới hạn trong một gia đình, không mở rộng đến toàn bộ dòng họ.

Như vậy, khi nói đến hợp tự cần phân biệt rõ phạm vi thực hiện. Có trường hợp linh vị được đưa về Từ đường để cả họ cùng thờ; cũng có trường hợp việc hợp tự chỉ diễn ra trong phạm vi gia đình, nhằm quy tụ việc thờ cúng những người đã khuất về một nơi.