Ai được thờ bằng tượng trong thờ cúng tổ tiên?

Trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tượng thờ được xem là một loại tự khí đại diện cho Thần chủ của một vị tổ tiên. Về nguyên tắc, tượng có thể dùng để biểu hiện một vị tổ tiên cụ thể. Tuy nhiên, không phải vị nào trong dòng họ cũng thích hợp để tạo tượng thờ.

Không phải tổ tiên nào cũng nên tạo tượng thờ

Điểm khó nằm ở chỗ, trong hệ thống thờ cúng tổ tiên, ngoài Thủy Tổ hoặc Tổ Chi được thờ theo chế độ bách thế bất thiên, các vị tổ tiên khác chỉ được thờ trong phạm vi ngũ thế rồi có sự thay đổi theo thế thứ.

Điều này đặt ra một vấn đề khi muốn tạo tượng thờ cho các vị tổ tiên từ Cao Tổ trở xuống. Nếu một vị tổ tiên chỉ được thờ trong một khoảng thời gian nhất định, sau đó đến lúc “tấn thần” chuyển đổi, dời bỏ hoặc thay đổi vị trí thờ, thì bức tượng của vị đó sẽ được xử lý như thế nào?

Nếu đã tạo một pho tượng thờ riêng, việc di chuyển, thay đổi hoặc không tiếp tục thờ tượng ấy sẽ trở thành một vấn đề khá khó xử. Bởi vậy, xét trên phương diện thực hành thờ cúng, việc tạo tượng cho các vị tổ tiên được thờ theo từng thế hệ không phải là cách dễ giải quyết.

Thủy Tổ và Tổ Chi là những vị phù hợp để tạo tượng thờ

Từ vấn đề trên, có thể tạm cho rằng việc tạo tác tượng thờ nên dành cho Thủy Tổ hoặc Tổ Chi. Đây là những vị tổ tiên có vị trí cao, gắn với sự hình thành dòng họ, chi phái và có vai trò quy tụ con cháu trong dòng tộc.

Tượng của các vị này thường được thờ tại miếu thờ tổ tiên hoặc từ đường, nơi dành cho việc phụng thờ tổ tiên của dòng họ.

Hình thức tượng thờ có thể là tượng bán thân hoặc tượng toàn thân, tùy theo không gian và cách thức thờ tự.

Tượng thờ tổ tiên thường được làm bằng những chất liệu nào?

Những vị tổ tiên có vị trí lớn trong dòng họ, hoặc là những nhân vật có công với họ tộc và đất nước, có thể được tôn thờ bằng tượng. Việc tạo hình tượng nhằm thể hiện sự tôn kính cũng như sự hiện diện thiêng liêng của vị tổ tiên trong không gian thờ tự.

Tượng có thể được chế tác bằng gỗ, đá, đồng. Tùy từng nơi, tượng được đặt ở vị trí trang trọng trong không gian thờ.

Đối với những vị tổ tiên được thờ bằng tượng, việc tạo hình cũng cần gắn với thông tin và thân phận của người được thờ, tránh tạo tác một hình tượng không rõ đối tượng.

Có thể dùng tượng nổi trên tranh thay cho tượng thờ không?

Một hình thức khác có thể cân nhắc là sử dụng tượng nổi trên tranh, trên đó ghi các thông tin về người đã khuất tương tự như cách ghi trên Bài vị, thay vì sử dụng một pho tượng thờ độc lập.

Cách thể hiện này vẫn giữ được hình thức biểu trưng cho người được thờ, đồng thời có thể ghi rõ thông tin để xác định đối tượng phụng thờ.

Thờ tổ tiên bằng tượng cần chú ý đến mũ miện

Khi thờ phụng tổ tiên bằng tượng, một điểm cần chú ý là mũ miện. Mũ miện có liên quan đến chức vị và thân phận của nhân vật được thể hiện trên tượng.

Nếu thể hiện không chính xác, việc tạo hình có thể dẫn đến sai lệch về thân phận và chức vị của vị tổ tiên được thờ. Vì vậy, khi tạo tượng thờ, không chỉ quan tâm đến khuôn mặt hay dáng tượng mà còn phải chú ý đến những chi tiết thể hiện địa vị của người được thờ.

Việc tạo tượng thờ tổ tiên, vì thế, không nên làm theo kiểu tùy ý. Trước hết phải xác định rõ vị tổ tiên nào được thờ, vị trí của người đó trong dòng họ và hình thức thờ tự phù hợp với vị trí ấy.