-
Đối tượng suy tôn: Vua Đinh Tiên Hoàng và Vua Lê Đại Hành.
-
Địa điểm: Xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.
-
Thời gian: Từ ngày 9 đến ngày 11 tháng Ba âm lịch (Chính hội: ngày 10 tháng Ba).
-
Đặc điểm nổi bật:
-
Là nơi còn lưu giữ được nhiều chứng tích lịch sử giá trị.
-
Phần hội đặc sắc với trò diễn dân gian “Cờ lau tập trận” tái hiện lại thời niên thiếu của Đinh Bộ Lĩnh.
-
“Ai là con cháu Rồng Tiên / Tháng ba mở hội Trường Yên thì về.”
Câu ca dao ấy cứ vương vấn mãi trong lòng những người làm nghề điền dã như chúng tôi mỗi khi mùa xuân chạm ngõ. Về với xã Trường Yên (huyện Hoa Lư, Ninh Bình) vào những ngày tháng Ba, không đơn thuần là đi trẩy hội, mà là tìm về cái cốt cách của một dân tộc trong buổi đầu độc lập. Nơi đây, gần mười thế kỷ trước, là kinh đô Hoa Lư – trung tâm chính trị, quân sự của nước Đại Cồ Việt. Đứng giữa vùng đất non xanh nước biếc, nhìn những vách núi đá vôi sừng sững, ta mới hiểu vì sao các bậc đế vương xưa lại chọn nơi này làm “phòng tuyến” vững chãi nhất cho kinh thành.
Dấu tích một thời oanh liệt: Không gian Cố đô
Gần 300 ha thành cổ Hoa Lư giờ đây chỉ còn lại là phế tích, nhưng dư âm của điện Bách Thảo, điện Phong Lưu, Tử Hoa… vẫn khiến người đời sau phải trầm trồ. Trải qua mưa nắng ngàn năm, những cung điện xưa đã lùi xa vào quá khứ, nhường chỗ cho đền thờ Vua Đinh và Vua Lê được xây dựng từ thế kỷ XVII.
Khác với cái ồn ã của những lễ hội thương mại, về Trường Yên là để tĩnh tâm. Ngôi đền Vua Đinh được kiến tạo theo lối “nội công ngoại quốc”, nơi bốn vị công thần nhà Đinh được thờ tự đầy tôn nghiêm. Còn bên đền Vua Lê, tượng vua Lê Đại Hành và Hoàng Thái hậu Dương Vân Nga vẫn trầm mặc, chứng kiến bao lớp người về dâng nén nhang thành kính. Mỗi viên đá, mỗi bậc thềm nơi đây đều kể một câu chuyện khác về thời kỳ “Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân”, một thời mà ý chí thống nhất giang sơn được đặt lên hàng đầu.
Nghi thức Rước nước: Hồn thiêng sông Hoàng Long
Hội Trường Yên thường diễn ra từ mùng 9 đến mùng 11 tháng Ba âm lịch, với điểm nhấn quan trọng nhất là ngày mùng 10. Người trong nghề chúng tôi vẫn bảo nhau, nếu chưa xem lễ Rước nước thì coi như chưa hiểu hết cái “chất” của hội này.
Đoàn rước khởi hành từ đền Vua Đinh, hướng về bến sông Hoàng Long. Khung cảnh ấy không giống bất kỳ đám rước nào khác: kiệu Long đình do bốn chàng trai khỏe mạnh khiêng, bên trên đặt một cái ché đựng nước Thánh. Người ta tin rằng, đây chính là dòng nước thiêng gắn liền với điển tích Rồng vàng đưa Đinh Bộ Lĩnh qua sông khi bị chú rượt đuổi thuở thiếu thời. Khi lấy được nước, cả đám rước lại lặng lẽ đưa về đền, không khí trang nghiêm đến mức tiếng gió thổi qua lá cũng nghe rõ mồn một.
Đêm tế lễ tại đền cũng là một trải nghiệm khó quên. Dưới ánh đuốc bập bùng, bản văn tế được viết bằng chữ Hán chia làm chín đoạn (cửu khúc) vang lên hào sảng. Độc đáo ở chỗ, sau mỗi đoạn, lại có phường nhà trò với nam đàn nữ hát diễn giải lại nội dung bằng ca trù. Cái thanh âm lảnh lót của ca trù quyện trong mùi trầm hương nồng đượm, khiến không gian cố đô như lùi sâu về quá khứ.
Trò “Cờ lau tập trận”: Bài học làm người, làm vua
Nếu hỏi tôi điều gì làm nên sức sống của lễ hội Trường Yên, tôi sẽ không ngần ngại chỉ ngay vào trò diễn “Cờ lau tập trận”. Đây không phải trò diễn cho có, mà là sự tái hiện lại cái chí khí của một bậc đế vương từ thuở chăn trâu cắt cỏ.
Người ta chọn ra khoảng 80 đến 100 em thiếu niên khỏe mạnh, chia làm hai phe. Vũ khí của các em đơn giản là côn, kiếm gỗ và những bông lau lấy từ sườn núi. Cái hay nằm ở chỗ, mô hình đầu trâu bồi bằng giấy sơn đen được các em mang theo, tái hiện sống động cảnh những mục đồng xưa vừa chăn trâu, vừa luyện tập binh pháp. Em đóng vai Đinh Bộ Lĩnh khoác lên mình chiếc hoàng bào, đứng trên cao, dáng vẻ thông minh, khí khái. Khi tiếng trống thúc quân dồn dập, nhìn các em công kênh “vị chủ soái” lên cao, người xem như thấy lại cả một thời đại hào hùng mà cha ông đã dựng nên.
Nét đẹp nghệ thuật kéo chữ
Bên cạnh đó, trò chơi kéo chữ cũng là một điểm sáng. Những thành viên tham gia mặc đồng phục chỉnh tề, tay cầm gậy có cuộn giấy màu. Dưới sự điều khiển của chỉ huy, đoàn người di chuyển nhịp nhàng tạo thành các chữ “THÁI BÌNH” hay “THIÊN PHÚC”. Nhìn những nét chữ rực rỡ hiện lên giữa bãi cỏ xanh của cố đô, ta mới thấy người dân nơi đây gửi gắm khát vọng về một đất nước bình yên, thịnh trị đến nhường nào.
Lời kết: Tìm về cội nguồn văn hóa
Dự hội Trường Yên, với tôi, không phải là để xem một sự kiện giải trí, mà là để quan sát dòng chảy văn hóa vẫn đang bền bỉ cuộn chảy trong lòng dân tộc. Có thể cơ sở vật chất, cách thức tổ chức qua mỗi năm lại có chút thay đổi, nhưng cái tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, cái khát vọng độc lập mà người dân nơi đây gìn giữ qua hàng thế kỷ thì vẫn còn nguyên vẹn. Đó chính là bức thành lũy vững chắc nhất, bảo vệ lấy hồn cốt của một kinh đô xưa, của một dân tộc đã bao lần đứng dậy từ trong gian khó.
