Trong nghề làm vóc, công đoạn quét nước sơn chín lần cuối cùng để hoàn chỉnh toàn bộ sản phẩm được chúng tôi gọi là kỹ thuât sơn quang. Cái nước sơn quang này nó quan trọng lắm, gần như quyết định hoàn toàn diện mạo và sự thành bại của một món đồ. Chính vì thế, khi bước vào khâu này, việc chuẩn bị dụng cụ, đầu tóc phải chu đáo hơn mười phần so với các bước trước.
Những thứ cốt thiết cần chuẩn bị trước khi vào nước sơn quang
Nói thì dễ chứ khi bắt tay vào làm, trước khi đặt nhát thép đầu tiên để sơn quang, hòm đồ và góc làm việc của bạn phải chỉnh chu sẵn các thứ này:
- Chỗ ủ sơn: Phải chuẩn bị một không gian ủ thật thích hợp, kín gió và sạch sẽ.
- Chiếu tải dùng để che đậy: Tùy vào thời tiết lúc đó là hanh khô hay nồm ẩm mà người thợ tính toán xem có cần nhúng nước chiếc chiếu tải này hay không. Việc ủ sơn cụ thể ra sao tôi cũng sẽ có một mục riêng để nói kỹ cho anh em.
- Chọn thép sơn phù hợp: Phải biết nhìn chất sơn để chọn cây thép. Sơn mà loãng thì dùng thép tóc; còn gặp loại sơn chín đặc quánh thì bắt buộc phải dùng thép lông đuôi bò mới trị được.
- Giặt sạch cây thép: Trước khi dùng, cây thép sơn phải được giặt thật sạch bằng dầu hỏa hoặc ét-xăng, sau đó lấy khăn sạch lau cho thật khô ráo. Người trong nghề chúng tôi vẫn ưu tiên dùng những cây thép sơn cũ đã thuần màu rồi. Tuyệt đối không nên ham dùng thép mới ra màu, vì loại thép mới này còn nhiều sạn bẩn kén ở kẽ chân tóc, khi mình quét, mùn sạn bẩn cứ thế thôi ra mãi làm cho nước sơn quang bị sạn bụi, trông kém đẹp đi rất nhiều.
Bốn điểm nằm lòng khi thực hiện kỹ thuật sơn quang sơn mài
Khi người thợ ngồi vào buồng sơn quang, tay chân phải cực kỳ chuẩn chỉ và nhớ kỹ những điều này:
Một là, khi ra sơn, tay cầm thép phải chú ý đưa sát và đều màu thép trên mặt tấm vóc. Anh em cứ đưa tay cho thẳng hàng lối, hết dọc rồi lại sang ngang. Tuyệt đối không được quét lung tung, loằng ngoằng vì như vậy bản thân mình rất khó nhận xét được chỗ nào sơn đang dày, chỗ nào sơn bị mỏng.
Hai là, phải canh chừng các góc cạnh, không để sơn chảy đọng tụ lại thành từng đám ở những chỗ mép cạnh này.
Ba là, nếu quét tay quá dầy, nước sơn quang khi khô sẽ bị nhăn nheo ngay. Gặp lỗi này thì chỉ có nước còng lưng mài bỏ đi hoàn toàn để sơn quang lại nước khác.
Bốn là, nếu sợ nhăn mà quét mỏng tay quá thì sơn lại bị kiệt. Khi mang đi mài rất dễ bị thủng nền, đến lúc đánh bóng mặt sơn trông không thể nào đẹp được, thành ra lại cũng phải sơn quang lại từ đầu.
Cái giá của sự sơ suất và lời khuyên cho anh em mới vào nghề
Như tôi đã nói, nước sơn quang quyết định phần lớn việc hoàn thành một sản phẩm sơn mài. Nhiều khi chỉ do một vài sơ suất nhỏ nhặt, không chú ý mà làm hỏng nước sơn quang thì bắt buộc phải mài bỏ để sơn lại nước quang khác. Làm vậy vừa tốn sơn, tốn bột son mà nhất là hại công, mất nhiều thời giờ của anh em, làm ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất cũng như giá thành của sản phẩm.
Bởi thế cho nên, trong các xưởng sản xuất, người thợ được chọn ngồi vào buồng sơn quang phải là những người có tay thép điêu luyện, già dặn lắm mới bảo đảm được kỹ thuật. Còn những anh em mới bước chân vào nghề, cứ bình tĩnh, phải chịu khó luyện cho vững tay thép trong các khâu sơn thí trước cái đã, khi nào tay nghề thật chín thì hãy nhận làm sơn quang.
