Kỹ thuật cách nấu nhựa thông và pha vào sơn chín chuẩn thợ sơn mài

Biết chọn nhựa tốt, cân đúng tỷ lệ mới chỉ là một nửa chặng đường trong kỹ nghệ luyện sơn nhựa. Cái ngặt nghèo ăn nhau ở chỗ lửa củi ra sao, thử độ thế nào. Người trong nghề chúng tôi nằm lòng câu nói: “Sơn non nhựa thì nhăn, già nhựa thì mốc”. Chỉ cần một phút lơ là quanh bếp đun, cả mẻ sơn coi như đổ bỏ, thậm chí còn rước họa vào thân. Hôm nay, tôi xin chia sẻ cặn kẽ về cách nấu nhựa thông tươi và mẹo hòa quyện nhựa nóng vào cốt sơn lạnh sao cho mượt mà, đanh mặt nhất.

Chuẩn bị đồ nghề để thực hiện cách nấu nhựa thông truyền thống

Đồ nghề trong xưởng luyện nhựa của chúng tôi không có gì cầu kỳ, đa phần là những món mộc mạc, dễ tìm nhưng phải chuẩn bị thật chu đáo:

• Một nồi đất nung: Nếu trong xưởng có sẵn nồi nhôm thì càng tốt, dùng rất bền tay.
• Bếp đun: Một cái hỏa lò than hoa, kiềng sắt hoặc tiện nhất là dùng bếp điện.
• Dụng cụ thử và thao tác: Một bát nước lã sạch, một đôi đũa tre, một miếng mo sừng để sắn miết.

Khi nhóm lò, tôi khuyên anh em nên dùng than hoa để đun cho khỏi bốc ngọn lửa cao, giữ nhiệt đều. Nếu nhà xưởng có bếp điện thì việc kiểm soát ngọn lửa lại càng thêm thuận lợi.

Quy trình cách nấu nhựa thông tươi chuẩn độ giòn

Khi bắt đầu, tôi bả nhựa thông tươi vào nồi. Anh em nhớ kỹ cái mẹo này: lượng nhựa bỏ vào chỉ nên tới lưng nồi thôi, tuyệt đối không được tham lam đầy nồi. Đề phòng khi nhựa thông sôi lên, bọt bồng lên trào ra ngoài, gặp ngọn lửa bên dưới sẽ bén lửa bốc cháy ngay, rất nguy hiểm.

Ta giữ lửa nhỏ liu riu, nhựa trong nồi bắt đầu sôi sủi bọt rồi chảy loãng ra dần. Lúc này, tôi lấy đôi đũa tre vớt một ít nhựa đang đun sôi, nhỏ vài giọt vào bát nước lã đã chuẩn bị sẵn. Những viên nhựa ấy vừa gặp nước lạnh sẽ lập tức vón cục lại ngay. Tôi vớt viên nhựa lên, lấy móng tay bấm nhẹ: nếu thấy viên nhựa gãy đôi, bóp mạnh tay thấy nát vụn ra, ấy là chất nhựa đun đã đúng độ yêu cầu. Lúc này, lập tức bấc nồi ra khỏi bếp, không đun nữa.

Ngược lại, nếu đun quá lửa, nhựa sẽ ran quá và bị xác mặt. Khi đem trộn vào sơn, lúc mài và đánh bóng, mặt sơn sẽ “bị mốc”, tức là nổi lên rất nhiều cục sạn li ti không thể nào hòa tan được. Nước sơn như vậy coi như hỏng hoàn toàn. Vì vậy, việc nấu nhựa thông đòi hỏi sự thận trọng cực kỳ lớn. Người thợ luôn phải có mặt tại chỗ, theo dõi sát sao và thử nhựa liên tục, không được để lửa cao ngọn bén vào miệng nồi gây hỏa hoạn, tai nạn tai hại.

Cách pha nhựa thông đã nấu vào sơn chín: Bí quyết tránh vón cục

Nhựa nấu xong rồi, tuyệt đối không được trút ngay chất nhựa đang sôi sùng sục vào cả thúng sơn đã đánh chín. Một lượng nhựa nóng ít mà trút đột ngột vào lượng sơn lạnh nhiều gấp bốn lần, nhiệt độ chênh lệch sẽ làm nhựa vón đặc lại ngay, không bao giờ tan đều được. Cách làm đúng của cánh thợ chúng tôi phải tuân theo các bước sau:

Đầu tiên, tôi trích lấy một phần tư số sơn chín cho vào một cái chậu sành. Dùng đôi đũa to bôi láng sơn cho leo kín khắp thành trong lòng chậu, miết sát tới tận gần miệng chậu. Trên thân đũa tre cũng bôi sơn leo lên tới nửa thân, ngay cả cái mo sừng dùng để sắn vét sơn cũng phải bôi sơn trước. Việc này cốt để phòng khi trút nhựa nóng vào, nhựa gặp sơn lạnh sủi bồng lên, nếu chạm phải thành chậu hay thân đũa khô chưa có sơn bao bọc, nhựa gặp lạnh sẽ đóng vón cục lập tức, không tan hết được.

Sau khi thử nhựa đạt độ giòn, tôi bắc nồi ra khỏi bếp, để cho nhựa nguội bớt đi một chút trong tầm 5 đến 10 phút. Tiếp đó, nhẹ nhàng rót dòng nhựa vào chậu sơn kể trên; vừa trút nhựa, tay vừa phải dùng đũa quấy đều liên tục. Anh em nào chưa quen tay thì tốt nhất nên hai người làm: một người rót nhựa, một người quấy cho thật đều tay.

Lưu ý an toàn khi pha trộn và xử lý mẻ sơn nhựa

Nhựa nóng gặp sơn lạnh sẽ sủi bọt bồng lên rất mạnh, khói bốc ra sặc sụa. Lúc này, chú ý đừng cúi mặt gần vào chậu sơn, khói và hơi nhựa, hơi sơn nóng phả thẳng vào mặt rất nguy hiểm. Tôi dùng mo sừng sắn hết phần sơn bám xung quanh thành chậu xuống, cứ thế trộn đều cho sơn và nhựa nhuyễn vào nhau, đồng thời múc thêm sơn từ thúng vào, vừa pha vừa trộn tiếp.

Khi đã pha hết một nửa số lượng sơn chín rồi, tôi trút ngược toàn bộ phần sơn nhựa ở chậu sành trở lại thúng tre, hòa lẫn nốt vào phần sơn chín còn lưu lại. Dùng cây mỏ vầy quấy đều liên tục trong vòng nửa tiếng tới một giờ đồng hồ cho nhựa nhuyễn kỹ vào cốt sơn. Mẻ sơn nhựa này trước khi đem đi sử dụng bắt buộc phải được lọc sạch hết sạn và các mảnh sơn bị cháy xém.

Cách nấu nhựa thông dạng khô (cô-lô-phan) khi không có nhựa tươi

Trường hợp trong xưởng không có sẵn nhựa tươi mà phải dùng đến cô-lô-phan (nhựa khô), cách thức có đôi chút thay đổi. Người thợ chỉ cần đặt nồi chứa cô-lô-phan lên bếp nhỏ lửa, pha thêm vào đó một chén con dầu hỏa. Dưới sức nóng vừa phải, cô-lô-phan sẽ bị làm chảy loãng ra là đạt.

Song song đó, tôi lấy chừng 0,5kg sơn chín vào một chậu sành con, pha thêm một chén dầu hỏa rồi lấy đũa trộn cho thật đều. Thành chậu cũng phải được láng sơn leo lên y như cách làm với nhựa tươi. Khi cô-lô-phan đun đã chảy loãng ra, tôi để nguội bớt đi một ít rồi pha thẳng vào chậu sơn đã chuẩn bị sẵn, vừa rót vừa lấy đũa quấy thật đều tay, các bước tiếp theo sau đó cứ thế tiến hành như cũ.