Khám phá đền Cờn Nghệ An và đền Sòng Thanh Hóa

Đền Cờn (Nghệ An)

Đền Cờn thuộc xã Quỳnh Phương, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, là nơi thờ Tứ vị Thánh Nương bao gồm Dương Thái Hậu, Hoàng hậu cùng hai vị công chúa nhà Triệu Tông. Xưa kia, khi Dương Thái Hậu và các tướng sĩ nhà Nam Tông đóng quân tại Nhai Sơn để chống lại quân Mông Cổ nhưng không may thất thế, vua quan cùng hàng chục vạn quân dân đã nhảy xuống biển tuẫn tiết. Riêng Thái Hậu và ba người con gái dùng thuyền nhỏ chạy về phương Nam, thế nhưng gặp bão lớn nên thiệt mạng và thi thể trôi dạt vào Cửa Cờn, Quỳnh Lưu.Theo truyền thuyết, các vị này đã được Thượng đế sắc phong làm Thần biển Nam. Dương Thái Hậu từng hiển linh báo mộng giúp vua Trần Anh Tôn đánh thắng quân Chiêm Thành, đồng thời âm phù cho vua Lê Thánh Tông bình định phương Nam thành công. Nhờ vậy, triều đình nhà Trần và nhà Lê đã ban sắc phong cùng tiền bạc để nhân dân tự tu sửa và mở mang ngôi đền thờ tự.

Về sau, vào các triều đại Tây Sơn và nhà Nguyễn, mỗi khi có việc quan trọng triều đình đều đến dâng lễ cầu xin và thấy rất ứng nghiệm nên tiếp tục hỗ trợ kinh phí trùng tu đền. Dù trải qua thời kỳ chiến tranh làm hư hỏng nhiều hạng mục và việc phục hồi chưa hoàn toàn trọn vẹn, dòng người hành hương từ khắp nơi vẫn tấp nập về đây để chiêm bái Thánh Mẫu đền Cờn.

Đặc biệt, khoảng thời gian từ rằm tháng Chạp đến 21 tháng Giêng diễn ra lễ hội vô cùng náo nhiệt với các hoạt động bơi trải, thi tế trầu, tế trâu và tế bánh. Nhất là trong các ngày từ 15 đến 21 tháng Giêng, sự kiện rước gỗ Thần hay còn gọi là chạy ói đã thu hút hàng ngàn du khách từ khắp hai miền Nam Bắc. Mùa lễ hội mùa xuân này còn mang đến nhiều trò vui đậm chất miền biển cùng sắc thái văn hóa truyền thống của dân tộc.

Đền Sòng (Thanh Hóa)

Đền Sòng nằm gần tuyến quốc lộ 1A thuộc địa phận Tổng Sơn, Thanh Hóa. Ngôi đền từng bị tàn phá bình địa, sau đó được nhân dân dựng lại nên dáng dấp và kỹ thuật xây dựng công trình còn thiếu đi sự kỳ công cùng nét tinh xảo nghệ thuật. Dẫu vậy, theo truyền thuyết gian gian, đền Sòng chính là nơi Mẫu Liễu Hạnh từng mở quán bán hàng nhằm thử lòng người và trừng trị những kẻ trá hình, hiếu sắc kể cả hoàng tử con vua. Đây đồng thời là địa bàn Mẫu từng giao chiến với thiên binh và thiên tướng. Do đó, nhân dân đã khôi phục lại nếp lễ xưa nhằm ghi nhớ hành động quả cảm của một người phụ nữ dám chống lại cả mệnh trời, sống mãi trong lòng dân gian đặc biệt là với giới nữ.

Trong quá khứ, lễ hội đền Sòng có mối liên hệ mật thiết với hội Phủ Giày. Đám rước từng đi từ Phủ Giày vào Sòng Sơn rồi ngược lại với khoảng cách xa hơn ba chục cây số nhưng vẫn được nhân dân thực hiện đầy đủ. Có lẽ đền Sòng đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng mỗi người, nhất là các đệ tử của Mẫu ở Thanh Hóa, sinh ra câu ca dao quen thuộc: “Đền Sòng thiêng nhất xứ Thanh”.

Hiện nay, vào dịp kỷ niệm tháng Ba âm lịch, dù không còn những quy mô lớn lao như xưa, người dân trong vùng cùng khách thập phương vẫn luôn hướng về đền Sòng để dâng lễ cúng Mẫu và thăm lại cảnh quan tại chốn linh từ này.