Hội Xuân Chợ Gò Bình Định- Gắn Liền Với Huyền Thoại Đất Võ

Người xứ Nẫu chúng tôi, cứ mỗi độ mai vàng chớm nở đầu ngõ, lòng lại xốn xang nghĩ về những chuyến du xuân. Đã thành cái nếp từ đời xửa đời xưa, bà con ở thành phố Quy Nhơn, thị trấn Bình Định cũ cho đến khắp huyện Tuy Phước thường chọn hai hướng xuất hành quen thuộc khi Tết về. Hướng thứ nhất là nhắm ngả bắc, đổ về Hội xuân chợ Gò Trường Úc thuộc xã Phước Nghĩa, huyện Tuy Phước ngay trong buổi sáng mồng 1 và mồng 2 Tết. Hướng còn lại là ngược lên phía tây vào ngày mồng 5, dự lễ hội Tây Sơn ở làng Kiên Mỹ, huyện Bình Khê nay là huyện Tây Sơn. Đó là quê hương, cũng là nơi dấy binh của ba anh em nhà Tây Sơn tam kiệt: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ, nơi người ta tìm về để tưởng nhớ chiến thắng Đống Đa oai hùng vào thế kỷ thứ XVIII.

Nói bộc trực thì lễ hội Tây Sơn là ngày vui tầm vóc quốc gia, thu hút hàng chục vạn khách hành hương khắp mọi miền đất nước. Còn cái Hội xuân chợ Gò của chúng tôi chỉ là ngày hội địa phương nhỏ thôi, nhưng cái duyên và sức hấp dẫn riêng của nó thì đã thấm sâu vào máu thịt đồng bào nơi đây thành một tập tục không thể thiếu. Chợ họp ngay trên một gò đất rộng, cao ráo nằm dưới chân núi Hàm Long, kế bên dòng sông Hà Thanh xuôi dòng đổ ra đầm Thị Nại. Từ Quy Nhơn lên đây chỉ chừng 8 km theo lối quốc lộ 1 cũ, đường sá hanh thông vô cùng, đạp cái xe đạp mất nửa giờ, còn nổ máy xe gắn máy chạy chỉ hơn mười phút là tới nơi. Cảnh sắc ở đây thơ mộng lắm, có sông sâu, núi thẳm, có đầm lớn ăn ra biển khơi. Cái hay là ở chỗ đó, đi chợ Gò vừa gần vừa tiện, chứ muốn lên hội Tây Sơn phải có xe tốt, đi về mất trọn ngày trời, đâu phải ai cũng đủ điều kiện bôn ba đường xa ngày Tết.

Nguồn Gốc Trăm Năm Và Những Biến Thiên Lịch Sử Của Chợ Gò Trường Úc

Cho đến tận bây giờ, hỏi những người có chữ hay người làm nghề nghiên cứu văn hóa truyền thống, cũng chưa ai dám khẳng định chắc chắn tục vui Hội xuân chợ Gò Trường Úc có chính xác từ năm nào. Nhưng khi nghe các bậc bô lão tóc bạc phơ trong vùng kể lại, thì từ thuở các cụ còn là những đứa trẻ tóc chỏm, đã thấy cái cảnh tấp nập, đông vui của phiên chợ Gò ngày Tết. Bản thân các cụ ngày xưa cũng từng được cha mẹ dắt tay hòa vào dòng người đi hội, chơi bài chòi, lô tô, coi chọi gà hay mua vài ba món quà kỷ niệm đầu năm.

Có một chuyện lạ tai thế này, các cụ kể rằng dưới thời phong kiến nhà Nguyễn, chợ Gò ngày Tết từng bị cấm đoán ngặt nghèo. Để ngăn không cho dân chúng tụ tập mở hội, chính quyền địa phương thời bấy giờ đã dùng tre gai rào kín hết các ngả đường dẫn vào chợ. Thậm chí, viên Bố chánh tỉnh Bình Định còn nhẫn tâm sai lính dắt hai con voi chiến đến giẫm nát, phá sạch sành sanh những chòi, lều mà bà con dựng sẵn để đón xuân. Nói thì nghe dữ dằn vậy, nhưng cái gan của người đất võ đâu có dễ sợ. Mấy biện pháp áp chế đó chẳng làm bà con sờn lòng, cũng không ngăn nổi cái thú vui xuân của họ. Hằng năm, cứ đúng sáng mồng một Tết, đồng bào từ Quy Nhơn cùng các vùng lân cận vẫn nườm nượp đổ về đây bằng đủ mọi phương tiện, từ đi bộ, xe ngựa, xe đạp, xe máy cho đến chèo xuồng ghe vang động cả khúc sông.

Huyền Thoại Về Tiền Đồn Quân Tây Sơn Tại Bến Đò Trường Úc

Chuyện cấm đoán xưa kia, tương truyền là bởi dải đất này ngày trước vốn là tiền đồn chiến lược của nghĩa quân Tây Sơn đóng giữ nhằm bảo vệ cảng Thị Nại và thành Hoàng Đế (tức thành Đồ Bàn cũ) cách đó tầm 10 km. Mỗi dịp Tết đến xuân về, binh sĩ đồn trú nơi đây lại bày ra phiên chợ xuân ngay bên cạnh bến đò Trường Úc để quân và dân cùng mua bán, vui chơi giải trí, tổ chức đánh bài chòi, hát bội cho vơi bớt nỗi nhớ nhà. Lâu dần thành nếp, cứ Tết là người ta kéo về gò đất này họp chợ.

Lại có lời kể khác cho rằng nơi đây từng là bãi chiến trường thảm khốc, chứng kiến những trận giành giật địa bàn đẫm máu giữa quân Tây Sơn và quân chúa Nguyễn. Dải đất chạy dọc chân núi Hoàng Long, bao gồm cả bãi đất họp Hội xuân chợ Gò ngày nay, thuở xưa vốn là bãi tha ma lạnh lẽo với hàng ngàn ngôi mộ vô danh bị thời gian và mưa gió bào mòn. Ngay cả những ngôi miếu thờ linh thiêng được người đời lập nên để nhang khói, qua biến thiên thời cuộc giờ cũng chẳng còn dấu tích. Phải chăng, cái lệnh cấm chợ của triều đình phong kiến khi xưa thực chất là muốn xóa sạch những gì còn vương vấn trong tâm tưởng người dân về một thời oanh liệt của nhà Tây Sơn?

Cái tình của người Tuy Phước mộc mạc mà nghĩa khí lắm. Họ có một tập quán rất lạ vào ngày Tết: rủ nhau thật đông, áo quần tươm tất, mang theo hương hoa, bánh trái vào các nghĩa trang để vui Tết cùng những người đã khuất. Người ta không chỉ đến thắp nén nhang, nhổ vài cọng cỏ dại rồi vội vàng quay về như những nơi khác. Ở đây, bà con nán lại rất lâu, chăm chút từng nấm mộ, bùi ngùi ôn lại chuyện cũ như muốn mời gọi vong hồn người quá cố về hưởng chút không khí xuân ấm áp, vui cùng con cháu.

Bức Tranh Phong Tục Độc Đáo Tại Hội Xuân Chợ Gò Tuy Phước

Cũng giống như bao ngôi chợ Tết vùng quê khác, tại Hội xuân chợ Gò, người ta bày bán đủ thứ sản vật, từ quả ngọt vườn nhà, cành hoa mai vàng, hương đèn, rau tươi cho đến đặc sản biển khơi hay đồ chơi cho trẻ nhỏ. Cái nét đẹp nhất ở đây chính là việc mua bán tuyệt đối không có chuyện mặc cả, trả giá một hai đồng. Vả chăng, cái bụng của người đi chợ Gò không đặt nặng chuyện lời lỗ mua bán, họ đến đây chủ yếu là để dự hội, vui chơi và tìm cái lộc may mắn đầu năm.

Bước chân vào cổng chợ, đập vào mắt du khách sẽ là chiếc chiếu hoa trải rộng, nơi một cụ già quắc thước trong bộ áo dài đen, đầu quấn khăn đóng đang choài người, giương mục kỉnh cẩn thận múa bút viết đôi câu đối Tết trên nền giấy đỏ, xung quanh là đám đông trầm trồ đứng đợi. Cách đó không xa là những căn lều vừa dựng, cột tre hãy còn tươi nguyên màu xanh – nơi tiếng hô bài chòi vang lên lóc cóc.

Ở một góc khác, một vòng tròn cả trăm người đang nín thở theo dõi cuộc chọi gà gay cấn, thỉnh thoảng lại rộ lên tiếng hét dậy trời vì một đòn đá hóc hiểm của chú gà nhà. Ngay trên bãi đất bằng phẳng sát đường lộ, cuộc đấu cờ người đang diễn ra đầy trí tuệ. Ngước mắt nhìn lên sườn núi xa xa, từng tốp nam nữ thanh niên váy áo đủ màu sắc đang dạo bước hái lộc xuân hay đứng ngắm nhìn cảnh vật thơ mộng.

Để rồi khi những ngày Tết ngắn ngủi qua đi, mấy chòi, lều, quán xá tạm bợ phục vụ ngày hội lại được dỡ bỏ sạch sẽ, trả lại cho dải đất bên cầu Trường Úc cái vẻ hoang vắng, tĩnh lặng vốn có của nó. Ngọn gió hào sảng từ phía biển Đông ngày đêm thổi về sẽ nhanh chóng thổi bay những dấu vết của cuộc vui xuân độc đáo này. Nhưng có một điều chắc chắn rằng, dư âm về những huyền thoại của một vùng đất văn hiến, anh hào sẽ còn đọng mãi trong tâm thức của mỗi người con xứ biển.