Cái nghề sơn này, ngoài việc hiểu tính nết của từng hạt màu, thớ sơn thì việc làm quen và làm chủ bộ đồ nghề cầm tay cũng quan trọng chẳng kém. Người trong nghề chúng tôi mỗi khi bước vào công đoạn tạo hình đều phải chuẩn bị sẵn sàng một hệ thống các dụng cụ vẽ tranh sơn mài chuyên dụng. Thiếu đi những món này, hay chỉ cần dùng sai loại bút, cái hồn của nét vẽ coi như cũng giảm đi vài phần mười.
1. Hệ thống thép sơn và bút lông chuyên dụng
Để đưa sơn lên mặt vóc, chúng tôi không dùng cọ vẽ thông thường mà phải cậy nhờ đến hệ thống bút lông và thép sơn có kích cỡ, chất liệu hoàn toàn khác biệt:
- Thép sơn các cỡ to nhỏ: Loại này chạy đủ kích thước, từ những cây thép bản nhỏ chỉ 2 đến 3mm cho tới những cây thép bản lớn rộng từ 5 đến 6cm. Thép bản to nhỏ thế nào là tùy thuộc vào diện tích mảng vóc mà người thợ cần tô dặm.
- Bút lông mèo và lông sóc: Được chuẩn bị đầy đủ từ cỡ nhỏ, cỡ vừa cho đến cỡ to. Đặc tính của loại lông này là có độ mềm và đàn hồi vừa vặn, cực kỳ thích hợp cho việc đi nét, tạo những đường lượn thanh thoát trên mặt tranh.
- Bút lông thỏ: Món này thì chuyên dùng trong kỹ thuật phẩy bạc hoặc phẩy bột son lên vóc sơn.
- Bút lông cứng: Thường làm từ lông đuôi bò, người thợ xưởng tôi hay dùng cây bút này để vo các miếng bạc lá thành hạt bạc vụn trước khi thể hiện vào tranh.
2. Dụng cụ hỗ trợ kỹ thuật rắc màu và sửa nét
Bên cạnh bút vẽ, các công đoạn rắc bột màu hay làm sạch đường nét đòi hỏi những vật dụng bổ trợ rất đặc thù của nhà xưởng:
| Tên dụng cụ | Công dụng thực tế khi làm tranh |
|---|---|
| Rây lượt, the, vải phin hoặc lưới đồng | Dùng làm màng lọc để rây và rắc vàng vụn, bạc vụn hoặc rắc bột son lên những mảng sơn còn ướt. |
| Dao trổ | Dùng để gọt đục, sửa sang lại những đường nét vẽ sơn cho thật sắc sảo, gọn gàng. |
| Mo sừng con và bay xương con | Bộ đôi dụng cụ nhỏ gọn dùng riêng cho việc nhào trộn các loại bột màu với sơn cho thật mịn đều. |
Ngoài những món đồ cốt lõi kể trên, trong góc xưởng của người thợ lúc nào cũng bày sẵn những miếng kính phẳng để nghiền màu, các loại đĩa, chén, bát dùng để pha và đựng sơn. Rồi cả những tấm chiếu tải chuyên dụng để phủ ủ sơn, cùng những tấm khăn lau mềm luôn túc trực trên tay.
Thực ra, đây mới chỉ là những món đồ nghề cơ bản nhất thôi. Trong suốt quá trình làm việc thực tế, người họa sĩ sẽ tự mình sáng tạo và chế tác ra thêm các dụng cụ cải tiến mới sao cho phù hợp nhất với kỹ thuật thể hiện riêng của bản thân.
